Слово Твое - светильник ноге моей и свет стезе моей

Библия на финно-угорских языках



Словарь

Выбрать язык

Книги Нового Завета

предыдущая главаследующая глава

ЛӸМДЕР

 

А

Аарон – Моисейӹн ӹзӓжӹ, Израиль халыкын пӹтӓришӹ священникшӹ, священник йыхлан тӹнгӓлтӹшӹм пушы. (Исх 29:9, Лк 1:5, Евр 5:4.)
Авва – «Ӓти» манмым анжыктышы арамей йӹлмӹштӹшӹ шамак. (Мк 14:36.)
Август – Мӓмнӓн курым анзыцшы 31-шӹ и гӹц тӹнгӓлӹн мӓмнӓн курымын 14-шӹ и якте Рим империн вуйлатышыжы, кесарь. (Лк 2:1.)
Авель – Сӓндӓлӹкӹштӹшӹ пӹтӓришӹ эдемвлӓн, Адам дон Еван, кокшы эргӹштӹ. Тӹдӹ ӹнянӹмӓш доно Господьлан жертвӹм пуэн, дӓ Господь тӹдӹн подаркажым яжоэш шотлен, а тӹдӹн Каин ӹзӓжӹн жертвӹжӹм яжоэш шотлыде, седӹндон Каин ӹшке шольыжылан завидуен дӓ тӹдӹм пуштын. (Быт 4:1-8, Евр 11:4.)
Авраам – Еврей (иудей) халыклан тӹнгӓлтӹшӹм пушы. Тӹ­ дӹ мӓмнӓн курым тӹнгӓлмӹ гӹц 2000 и нӓрӹ анзыц ӹлен. Сӓмӹрӹк жепшӹм Месопотамиштӹ эртӓрен (тӹдӹжӹ кӹзӹтшӹ Ирак кугижӓншӹ туре вӓрлӓнен ылын), вара Йымын шӱдӹмӹжӹ доно тӹшецӹн Палестинӹш ӹлӓш ванжен. Йымы тӹдӹлӓн мӱлӓндӹм дӓ когон кого шачышым пуаш, тенгеок тӹдӹ гач сӓндӓлӹкӹштӹшӹ халыквлӓлӓн пурым ӹштӓш сöрен. Йымы тӹдӹн ӹнянӹмӹжӹм пыт терген, Авраам пингӹдӹн ӹнянӹмӹжӹ велдӹк Йымылан ярал лин. (Быт 11:26 – 25, Евр 11:8-19.)
Агарь – Авраамын Сарра вӓтӹжӹн ӹдӹрӓмӓш рабшы, вараракшы Авраамын кокшы вӓтӹжӹ. (Быт 16, 21; Гал 4:24.)
Ад – (греч. Гадес, евр. Шеол) – Колышывлӓн вӓрӹштӹ. Йымын Судшым вычышы колышывлӓлӓн наказаним пӹтӓри-андак пумы вӓрӹм вара ад манаш тӹнгӓлӹнӹт. Остатка наказанин вӓржӹ тылан ад (геенна) ылеш. (Мф 11:23.)
Адам – Пӹтӓришӹ эдем. Цӓрӹмӹ пушӓнгӹштӹшӹ кӹцкӹм качкын, Адам сулыкыш пырен. Адам – сулыкеш пӹтӹшӹ эдем йыхын тӹнгӓлтӹшӹжӹ, а Иисус Христос – вес Адам, сулык гӹц ытарымы у эдем йыхын тӹнгӓлтӹшӹжӹ манын, Павел тымда. (Быт 2:7,3:6, Рим 5:12-21.)
Алебастр – Пышкыды ошалгы мрамор. Тӹдӹн доно тотлы пышан ӱм (миром) опташ изи ямдарвлӓм ӹштенӹт. (Мф 26:7.)
Аллилуия – Еврей шамак, «Господьым лӹмлештӓрӹдӓ» манмым анжыкта. (Пачм 19:1.)
Алой (алоэ, столетник) – Тотлы пышан вӹдӹм (сокым) пушы кушкыш. Ти вӹдӹм колышы эдемӹм пӹтӹрӓлмӹ мӹнереш шӹренӹт, тенгеок лекӓрцӹ семӹнят кычылтыныт. (Ин 19:39.)
Амаш шагалтымы празнык – Шурным поген нӓлмӹ сусупразнык, тӹдӹм шӹжӹ йӹде шӹм кечӹ аенӹт. Израильтянвлӓ празнык годым укшвлӓ доно амашым ӹштенӹт дӓ Йымы сӧрӹмӹ мӱлӓндӹш кемӹ годым пустыньышты каштмым ӓш­ тӹмӹ лӹмеш тӹштӹ ӹленӹт. (Лев 23:33-43, Ин 7:2.)
Аминь – «Тидӹ лачок» манмым анжыктышы еврей шамак. Ти шамакым ыдылмы дӓ Йымы благословайыжы манын келесӹмӹ паштек пелештенӹт. (Рим 1:25, 1 Кор 14:16, Гал 6:12.)
Ангел – Йымын уверӹм кандышыжы дӓ служышыжы, Йымы ӹштӹмӹ шӱлӹш. Библиштӹ юж Ангелӹн лӹмжӹ улы. Южнам Ангел эдемлӓ кайын кердеш. Библи сулыкыш пырышы ангелвлӓ гишӓнӓт ышештӓрӓ. Сулыкыш пырышы ангелвлӓ Йымылан агыл, а сатаналан служат. Но Христос ӹшке святой Ангелвлӓжӹ доно худан цилӓ вижӹ гӹц силанрак ылеш. (Лк 1:26, Мк 16:5, 2 Петр 2:14.)
Антихрист – Христос ваштареш ылшы. (1 Ин 2:18.)
Апостол – Уверӹм кандышы, иктӓ-махань пӓшӓм ӹштӓш ӹня­нен колтымы эдем. Грек шамак. Иисус Христос Ӹшкӹлӓнжӹ 12 Апостолым айырен нӓлӹн (Матфей 10 глава). Нӹнӹ Тӹ­­дӹн сек лишӹл тыменьшӹвлӓжӹ ылыныт. Нӹнӹ логӹц ик­­тӹжӹ, Искариот Иуда, Тӹдӹм выжален дӓ ӹшкежӹ колен, а Иисус ӹлӹж мӹ паштек молы 11 тыменьшӹжӹ Иуда вӓреш Мат­­фий лӹмӓн эдемӹм айыренӹт. (Анжы: Тыменьшӹ.) У Согоньышты тенгеок Павелӹм дӓ Пуры Уверӹм шӓрӹшӹ икманяр вес эдемӹм Апос­ тол маныт. (Мф 4:18-22, Ап.пӓш 1:13,24-25, 14:14.)
Арави – У Согоньышты Арави полуостровын йыдпелвел-вадывел лаштыкшым, вес семӹньжӹ Палестинӹн кечӹвӓлвелир­вел лаштыкшым, тенге лӹмдӓт, тӹшкӹ Синай полуостроват пыра. (Ап.пӓш 2:11, Гал 4:25.)
Армагеддон – «Мегиддо кырык» манмым анжыктышы еврейлӹм. Мегиддо хала Палестинӹн йыдпелвел лаштыкыштыжыылын. Иоаннын ужмы пачмашты ти вӓрӹш сӓндӓлӹкӹштӹшӹкугижӓвлӓ кого кредӓлмӓшкӹ погыненӹт. (Пачм 16:16.)
Артемида (Диана) – Греквлӓн идолвлӓштӹ логӹц иктӹжӹ. Ӹдӹрӓмӓш йымы. Тӹдӹлӓн ӹштӹмӹ когон яжо дворец Ефес халашты ылын. Ти дворецӹм ӓкрӓм годшы сӓндӓлӹкӹн шӹм цӱдӓжӹ гӹц иктеш шотленӹт. (Ап.пӓш 19:24.)
Архангел – сек кого Ангелвлӓ логӹц иктӹжӹ. (1Фес 4:16.) Анжы:Ангел.
Архелай – Кого Иродын эргӹжӹ. Тӹдӹ Иудейӹштӹ, Самариштӹ дӓ Идумейӹштӹ, мӓмнӓн курым анзыцшы 4-шӹ ин тӹнгӓ­лӹн мӓмнӓн курымын 6-шы и якте кугижӓлӓнен. (Мф 2:22.)
АрхиерейАнжы: Священник.
Аси – Рим империштӹшӹ мӱлӓндӹ, кӹзӹтшӹ Изи Аси. Тӹдӹн тӹнг халажы Ефес ылын. (Ап.пӓш 2:9.)
Асир – Иаковын эргӹвлӓжӹ логӹц иктӹжӹ. (Быт 30:13, Лк 2:36.) Анжы:Иаков 1.

наверх

Ӓ

Ӓрӓкӓ, якшар ӓрӓкӓ – Тиштӹ: виноград гӹц ӹштӹмӹ ӓрӓкӓ. Йӱмӹ годым шӹренок вӹд доно яренӹт. (Матфей 9:17.)
Ӓтя – Тошты Согоньышты Йымы южнам халыкшым эргӹ манеш. А Иисус Христос, Йымын Эргӹжӹ, Йымы дон ӹнянӹшӹ эдем лошты махань лишӹл кӹл лин кердмӹм анжыктен: кыце тетя ӓтяжӹлӓн попа, эдемӓт Йымылан тенгеок попен кердеш. (Исх 4:22, Мф 6:10, Ин 20:17, Рим 8:14-16.)

наверх

Б

Вавилон – Ӓкрӓм годшы Вавилон кугижӓншӹ, тӹдӹ Тигр дон Евфрат ӓнгӹрвлӓ лошты ылын (кӹзӹт кечӹвӓлвел Ирак). Ти кугижӓншӹн тӹнг халажымат тенгеок лӹмденӹт. Христос шачмы якте 7-шӹ курымын Вавилонышты ӹлӹшӹвлӓ Иу­дейӹм сӹнгенӹт дӓ иудейвлӓм ӹшке докышты пленӹш нӓнгенӹт. «Святой Иоанн Богословлан пачмашты» Вавилон лӹм доно Римӹм анжыктат, лишӓшлык. (4 Цар 24 – 25, Мф 1:11, Пачм 14:8.)

наверх

В

Валаам – Сӧрӹмӹ мӱлӓндӹ докы Израиль халыкын каштмыжы годым ӹлӹшӹ пророк. Моавын Валак кугижӓжӹ тӹдӹм Израиль халыкым проклинаяш ядын. (Числ 22 – 24, 2 Петр 2:15.)
Валак – анжы: Валаам.
Веельзевул – Худа пӓшӓн хозажы, иӓвлӓн вуйлатышышты. Сатанан икманяр лӹмжӹ гӹц иктӹжӹ. Анжы: Сатана. (Мф 10:25.)
Вениамин – Коготьотя Иаковын сек изи эргӹжӹ. Тӹдӹн ӓвӓжӹ Рахиль. Вениамин йыхлан тӹнгӓлтӹшӹм пушы. (Быт 35:16-19, 43 – 45, Ап.пӓш 13:21.) Анжы: Иаков 1.
Вереника – Кокшы Ирод Агриппа кугижӓн шыжаржы. (Ап. пӓш 25:13.)
Вуйгӹшӹл, вуйӓршӓш, венец – Тӓнгӓшӹмӓштӹ сӹнгӹшӹ­лӓн пумы подарка. У Согоньышты ти шамак шӹренок переносный (вашталтымы) значени доно (тыштен) келесӓлтеш. (2 Тим 4:8.)

наверх

Г

Гавриил – Архангелвлӓ логӹц иктӹжӹ. (Дан 8:16, Лк 1:19.) Анжы:Ангел.
Галлион – Римӹштӹшӹ тӧрӓ, тӹдӹ мӓмнӓн курымын 51-52-шы ивлӓн Ахаим вуйлатен. (Ап.пӓш 18:12-17.)
Гамалиил – Синедрионын эдемжӹ, иудейвлӓн кымдан пӓ­ лӹмӹ тымдышышты. Апостол Павелӓт тӹдӹн тыменьшӹжӹ ылын. (Ап.пӓш 5:34-40, 22:3.)
Гоморра – Анжы:Содом.
Господь – Йымылан, кугижӓлӓн, хозалан попымы годым шотеш пиштӹмӹм анжыкташ еврей йӹлмӹштӹ адон ’господь, господин’ шамакым кычылтыныт. Лӱдмӹштӹ дӓ когон шотеш пиштӹмӹштӹ велдӹк Яхве шамакым – Йымын лачокшы лӹмжӹм – юкын попыделыт, а тӹдӹ вӓреш Адонай шамакым кычылтыныт. У Согоньышты ти шамаклан кӱриос грек шамак кынеш толеш. Тӹдӹжӓт ’господин, господь, хоза’ манмым анжыкта. Тенге эдемӹмӓт манын кердӹнӹт. Ти шамакым Иисус Христос шотыштат кычылтыт.
Господьын кечӹжӹ – Цилӓ эдемӹм Йымы суйымы кечӹ. Сӓндӓлӹкӹш Иисус Христос Кугижӓ дӓ Судья семӹнь пӧртӹлмӹ кечӹ. (Ис 2:12, 2 Петр 3:10-13, 1 Кор 1:8.)

наверх

Д

Давид – Израильӹн кокшы кугижӓжӹ, кугижӓ йыхын коготьотяжы. Мӓмнӓн саман тӹнгӓлмӹ гӹц 1000 и анзыц ӹлен. Давид годым Израиль кугижӓншӹ цаткыдемӹн дӓ Иерусалим тӹдӹн тӹнг халажы лин. Тошты Согоньышты сирӹмӹ: вычымы Ытарышы Давидӹн родыжы гӹц шачшашлык. Иисус Христос тӹдӹн йыхшы гӹц ылын. (1 Цар 16 глава – 3 Цар 2 глава, Мф 1:1, Ин 7:42.) У Согоньышты Иисус Христосым южнам Давидӹн Эргӹжӹ маныт. Тенге попышы эдем Тӹдӹн Йымы колтымы Ытарышы ылмыжылан ӹнянӹмӹжӹм пӓлдӹртӓ. (Мф 9:27.)
Диавол – Анжы:Сатана.
Диакон – Тӹнгӓлтӹш годшы Церкӹштӹшӹ Апостолвлӓ дон епископвлӓн палшышышты. (Флп 1:1.)
Динари – Рим окса, ик кечӓш пӓшӓдӓр. (Мф 18:28.)

наверх

Е

Ева – Адамын, пӹтӓришӹ эдемӹн, вӓтӹжӹ дӓ Адам гӹц шачшы тетявлӓн ӓвӓштӹ. Йымы Евам Адамын ӧрдӹжлужы гӹц ӹштен. Сатана кӹшкӹ сӹнӹм нӓлӹн толын дӓ Евам Йымы шӱдӹмӹ ваштареш ӹштӓш аздарен. (Быт 2:15-25, 3:1-24, 2 Кор 11:3.)
Евангели – Пуры Увер. Евангели – грек йӹлмӹ гӹц нӓлмӹ шамак, «пуры увер» ӓль «сусу увер» манмы лиэш. У Согоньышты Пуры Увер – пророквлӓ гач Йымы пумы сӧрӹмӓшвлӓн шокталтмышты: Йымы колтымы Ытарышы дӓ Господь, Христос, толын, дӓ ытарымы жеп шон. (Мф 4:23, Мк 1:1.)
Евнух – Кугижӓн дворецӹштӹжӹ кӱкшӹ вӓрӹм нӓлшӹ вуйлатышы, шӹренок тӹдӹ вускемдӹмӹ эдем ылын. (Ап.пӓш 8:27.)
Елеон кырык – Олив кырык, ти кырык вӹлнӹ олив пушӓнгӹ кушкеш. (Мф 21:1.)
Елисей – Тошты Согоньыштышы пророк, Илиян тыменьшӹжӹ дӓ тӹдӹ ганьок лӹмлӹ эдем. Елисей Сириштӹшӹ вырсы вуйлатышы Нееманым проказа цер гӹц паремден. (3 Цар 19:16-21 – 4 Цар 2:1 – 9:3, 13:14-21, Лк 4:27.)
Енох – Иудей халыкын ик коготьотяжы. Ӹлӹмӓш мычаштыжы Йымы докы колыдеок нӓлмӹ ылын. (Быт 5:21-24, Евр 11:5.)
Епископ – Церкӹ вуйлатышы. Тошты годшы христиан церкӹштӹ махань пӓшӓм ӹштӹмӹжӹм мӓ ана пӓлӹ. (Флп 1:1.)

наверх

Ж

Жертва – Йымылан пумы подарка. Израиль халыклан Йымын пумы тошты согонь семӹнь эдемвлӓ Тӹдӹлӓн законышты анзыцок пӓлемдӹмӹ жертвӹвлӓм кандышашлык ылыныт. Тош­ты годшы Израильӹштӹ Йымылан жертва шотеш вольыкым, кекӹм, качкышым дӓ тотлы пышаным кычылтыныт. Юж жертвӹжӹм цилӓ йылатенӹт, а икманярыжы гӹц священниквлӓ ӹшке пайыштым нӓлӹнӹт. Жертва гӹц пасна Йымы эдемӹн сулыкшым ак простьы. Христосын колымыжы – ситӹшӹ циц­ мӓш жертва, тӹдӹ верц Христослан ӹнянӹшӹ цилӓ эдемӹн сулыкым Йымы простя манын, У Согонь увертӓрӓ. Ӹнде нимахань вес жертва ак кел. (Лк 13:1, Евр 7:27.) Анжы:Йымын пӧрт.
Жертвенник – Йымылан жертвӹм пуаш ӹштӹмӹ вӓр. Иудейвлӓн жертвенниквлӓштӹ Иерусалимӹштӹ Йымын пӧртӹштӹ ылыныт. (Мф 5:23, Лк 1:11.) Афинӹштӹ Павел идолвлӓн шукы жертвенникӹштӹм ужын. (Ап.пӓш 17:23.)

наверх

З

Закон – Моисей гач Йымы пумы шӱдӹмӓшвлӓ. Йымы ти шӱдӹмӓшвлӓ гач эдемӹм Йымы доно дӓ вес эдемвлӓ доно ӹшкӹмжӹм кыце кычымы гишӓн тымда. Йымын законын тӹнг­жӹ – лу шӱдӹмӓш. У Согоньышты «закон» шамак почти соок Моисейӹн вӹц книгӓжӹм (Бытие, Исход, Левит, Числа, Второзаконие) анжыкта, а кынам «закон дӓ пророквлӓ» гишӓн попалтеш, тӹнӓм улы Тошты Согоньым анжыкта. (Мф 5:17, 22:36, Ин 1:17.) (Анжы:Моисей.)
Законым тымдышывлӓ – Еврей специалиствлӓ, нӹнӹ Мои­ сейӹн законжым дӓ молы Святой Писаним тымденӹт дӓ тӹдӹм ынгылдаренӹт. (Мф 2:4.)
Захарий – 1. Крестӹшӹ Иоаннын ӓтяжӹ. (Лк 1:5) 2. Христос шачмы якте 8-шӹ курымын ӹлӹшӹ пророк. Тӹдӹм Йымын пӧрт кудывичӹштӹ пуштыныт. (2 Пар 24:20-22, Мф 23:35.)
Зилот – Иудей националист тӹшкӓн эдемжӹ. (Лк 6:15.)

наверх

И

Иаков – 1. Еврейвлӓн коготьотяшты, Авраамын ыныкажы, Исаакын эргӹжӹ. (Бытие 25:21 – 50:13, Мф 1:2.) 2. Апостол Иаков, Зеведейӹн эргӹжӹ. (Мф 4:21.) 3. Изирӓк Апостол Иаков, Алфейӹн эргӹжӹ. (Мф 10:3.) 4. Иаков, Иисусын шӱмбелжӹ, Иерусалимӹштӹшӹ церкӹн вуйлатышывлӓжӹ логӹц иктӹжӹ. (Мф 13:55.)
Иеремий – Тошты Согоньыштышы пророквлӓ логӹц иктӹжӹ. Тӹдӹ мӓмнӓн курым якте 600-500-шӹ ивлӓн Иерусалимӹштӹ ӹлен, дӓ Тошты Согоньышты тӹдӹн попымыжым сирӹмӓн кого книгӓ улы. (Мф 2:17.)
Иессей – Давид кугижӓн ӓтяжӹ. (1 Цар 16:1-13, Ап.пӓш 13:22.)
Израиль – Коготьотя Иаковлан Йымын пумы вес лӹмжӹ (Быт 32:28) дӓ тӹдӹн йыхшы гӹц лӓкшӹ халыкын лӹмжӹ.
Иисус – ’Господь ытара’ манмым анжыктышы греклӓ кынештӓрен кычылтмы еврей лӹм. Тӹдӹм Мария гӹц шачшы, Йымын Ик Ӹшкет Эргӹжӹлӓн пумы. (Мф 1:21.)
Иисус Навин – Моисей паштек Израиль халыкын вуйлатышыжы. Тӹдӹн вуйлатымыжы доно халык Йымы сӧрӹмӹ мӱлӓндӹм сӹнген нӓлӹн дӓ ӹшкӹмжӹн луаткок йыхшылан пайылен. (Втор 31:7-8,14,23, Нав 1 – 24,a Ап.пӓш 7:45.)
Илия – Тошты Согоньыштышы пророк. Тошты Согонь жепӓш пророквлӓ логӹц тӹдӹ айыртемӓлтшӹ вӓрӹштӹ ылын. Ти пӱэргӹ ӹшке жепӹштӹжӹ кого цӱдӓвлӓм ӹштӹлӹн дӓ Израиль кугижӓншӹштӹ идоллан кымалмы ваштареш кредӓлӹн. Тӹдӹн ӹлӹмӓш мычашыжат ӧрӹктӓрӹшӹ ылын: тӹдӹм тыл имнивлӓ тыл араваэш пӹлгомыш нӓнгенӹт, тидӹм Елисей пророк ужын. (3 Цар 1 – 4 Цар 2:12.) Мессий (Христос) толмы анзыц Илия пӧртӹлеш манын, иудейвлӓ шаненӹт (Мф 11:14). Пророк Малахий тидӹ гишӓн андакок попен. (Мал 3:23-24.)
Иона – Тошты Согоньыштышы пророквлӓ логӹц иктӹ­жӹ. Ниневиштӹ – Ассири кугижӓншӹн тӹнг халаштыжы – ӹлӹ­ шӹ­влӓн сулыкышты верц ти хала пӹтӓрӹмӹ лиэш манын, Йы мы тӹдӹлӓн увертӓрӓш ӹнянен пуэн. Йымым Иона ӹнежӹ колышт ылын дӓ кораблеш шӹлӹн кен, но штурма годым тӹ­ дӹм тангыжышкы шуэнӹт. Тангыжыштышы кого зверь Ионам нелӹн. Но тӹдӹ ытлен дӓ остаткаэш Йымын шанымыжым ӹштен. Ионан шижтӓрӹмӹжӹм колмыкы, Ниневиштӹшӹвлӓ ӹлӹмӓшӹштӹм вашталтенӹт, дӓ пӹтӓрӹмӓшӹм Йымы ка­ ранг­ден. (Иона 1 – 4; Матфей 12:39-41.)
Иосиф – 1. Иаковын луатикшӹ эргӹжӹ, тӹдӹн ӓвӓжӹ – Рахиль. Завидуйышы ӹзӓвлӓжӹ Иосифӹм Египетӹш раб лиӓш выжаленӹт, но тӹштӹ тӹдӹ кого вуйлатышы лин дӓ Египет халыкымат, ӹшкӹмжӹн семняжӹмӓт шужен ӹлӹмӹ ивлӓ гӹц ытарен (Быт 30:24;37; 39 – 48; 49:22-26; 50; Ап.пӓш 7:9-16). 2. Ма­ риян, Иисус Христосын Ӓвӓжӹн, марыжы. (Мф 1:18.) 3. Аримафей гӹц Иосиф, Иисусын йывырт тыменьшӹжӹ. (Лк 23:50.) 4. Варсава манмы Иосиф. (Ап.пӓш 1:23).
Ире, ире ылмаш – Анзыцшы иудейвлӓн религи ӹлӹмӓштӹш­ тӹ пиш керӓл айыртем. Ире агыл эдем Йымылан жертвӹм дӓ молы подаркам канден ӓль Йымын пӧртӹштӹ кымал кердде. Эдем ире кодшы манын, тӹдӹ кыце ӹлӹшӓшлык гишӓн Моисейӹн законыштыжы шукы шӱдӹмӓш улы. У Согонь жепӹштӹ закон тымдышы иудейвлӓ вӹлвӓл ире гишӓн кӓнгӓшӹм пингӹдемденӹт дӓ тидӹн доно ӹшке халыкыштын ӹлӹмӓшӹш шукы нелӹм пыртенӹт. А Иисус Христос кӧргӹ ире верц шалга, шӱм ире лижӹ манын шӱдӓ. (Лев 11 – 15, Лк 11:37-42.)
Иреэмдӹмӓш – Иудей религи овуца. Шамак толшеш, эргӹ ӓзӓм ӹштӹмӹкӹ, религи шотышты ӹдӹрӓмӓшӹм 40 кечӹ ире агылеш шотленӹт. Тӹ веремӓ эртӹмӹкӹ, Йымын пӧртӹштӹ пӓлдӹртӹмӹ жертвӹм пуэнӹт, тилец вара ӹдӹрӓмӓш угӹц иреэш шотлалтын. (Лк 2:22,24.) Апостол Павелӓт техень овуцам эртен. (Ап.пӓш 21:24,26. Анжы: Ире.)
Ирод – 1. Кого Ирод, Христос шачмы якте 37-шӹ и гӹц 4-шӹ и якте Иудейӹн кугижӓжӹ. Иудейвлӓн токо веле шачшы кугижӓштӹ гишӓн пӓлен нӓлӓш тӹдӹн докы кечӹ лӓкмӹ вел гӹц ышан эдемвлӓ толыныт. Тӹдӹ Вифлеемӹштӹ цилӓ эргӓш ӓзӓм пушташ шӱден. (Мф 2:1-16.) 2. Антипа Ирод, Кого Иродын эргӹжӹ. Тӹдӹ Христос шачмы якте 4-шӹ и гӹц тӹнгӓлӹн мӓмнӓн курымын 39-шӹ и якте Галилей дӓ Перей вӓрвлӓштӹ вуйлатен дӓ Крестӹшӹ Иоанным пушташ шӱден. (Мф 14:1.) 3. Ирод Агриппа Пӹтӓрӹшӹ, Кого Иродын ыныкажы. Тӹдӹ иудейвлӓлӓн ярал линежӹ ылын дӓ христианвлӓм поктылын, Апостол Иаковым пушташ шӱден. Йымы тӹдӹм когоэшнӹмӹжӹ гишӓн наказен. (Ап.пӓш 12:1-23.) 4. Ирод Агриппа Кокшы, Ирод Агриппа Пӹтӓришӹн эргӹжӹ. Тӹдӹ Йыдпелвел Палестинӹштӹ изи лаштыкышты кугижӓлӓнен. (Ап.пӓш 25:13.)
Иродиада – Антипа Иродын кокшы вӓтӹжӹ. Иродиада пӹтӓришӹ марыжы гӹц айырлен дӓ тӹдӹн Антип Ирод лӹмӓн туан шольыжы доно ӹлӓш тӹнгӓлӹн. Тӹдӹжӓт тилец анзыц ӹшке вӓтӹжӹ гӹц айырлен. Крестӹшӹ Иоанн нӹнӹм ти закондымы кӹлӹштӹ гишӓн пелештен, а Иродиада тӹдӹлӓн кӱсӹм пӧрӹктен. (Мф 14:3, Мк 6:17-28.)
Исаак – Авраамын эргӹжӹ, еврей халыкын коготьотявлӓжӹ логӹц иктӹжӹ. Тӹдӹ Йымын сӧрӹмӹжӹ велдӹк шачын, дӓ У Согоньышты Исаакын шачмыжым Йымын цилӓ сӧрӹмӹжӹ лачок лин шоэш манын анжыкташ кычылтыт. (Бытие 21:1 – 28:5, 35:27-29, Рим 9:6-12.)
Исав – Иаковын ӹзӓжӹ, едом халыклан тӹнгӓлтӹшӹм пушы. Иаков дон Исав йӹгӹр ылыныт. Исав ик гӓнӓ качмы верц кого эргӹ вӓржӹм Иаковлан выжален. У Согоньышты Исав Господь дорц карангшывлӓм анжыкта. (Быт 25:19-34, 27:1 – 28:9, 32:4-22, 33:1-17, Евр 12:16-17.)
Исаия – Тошты Согоньыштышы пророк, тӹдӹ Иерусалимӹштӹ Христос шачмы якте 8-шӹ курымын ӹлен. Тошты Согоньышты тӹдӹн попымыжым сирӹмӓн кого книгӓ улы, тӹштӹшӹ шамакым У Согоньын авторвлӓжӹ шӹренок кычылтыт. (Мф 3:3.)
Иуда – 1. Иаковын эргӹвлӓжӹ гӹц иктӹжӹ, Иуда йыхлан тӹнгӓлтӹшӹм пушы. (Мф 1:2). 2. Искариот манмы Иуда, Иисус Христосын луаткок тыменьшӹвлӓжӹ гӹц иктӹжӹ дӓ Тӹдӹм выжалышы эдем. (Мф 10:4, 26:47-49.) 3. Иисусын вес Апостолжы (Мф 10:3). 4. Иисусын ӹзӓжӹ (Мф 13:55). 5. Халыкым шотлен сирӹмӹ годым пыдыранзыкым тӓрвӓтӹшӹ Галилей Иуда (Ап. пӓш 5:37). 6. Варсава манмы Иуда, шотеш пиштӹмӹ христианин (Ап.пӓш 15:22). 7. Дамаскышты ӹлӹшӹ Иуда. (Ап.пӓш 9:11).
Иудей – Кынам Палестина Рим импери кид лӹвӓлнӹ ылын, тӹдӹ кым лаштык гӹц, Иудей, Самари, Галилей гӹц, ылын (картым анжы). Южнам иудейвлӓн ӹлӹмӹ улы вӓрӹм Иудей маныныт (шамак толшеш, Лк 1:5).
Иудейвлӓ – Перви Иаковын Иуда эргӹжӹн йыхшым тенге маныныт. Варарак, кынам пӹзӹрӹшӹвлӓ еврей халыкым Па­ лес­тина гӹц вес вӓре ваштенӹт, утларакшы Иудан йыхшы веле мӹнгеш пӧртӹлӹн, дӓ еврейвлӓм цилӓштӹмӓт ти йыхын лӹмжӹ доно манаш тӹнгӓлӹнӹт. Иудей халыкым религи уша. Иисус дӓ Тӹдӹн лишӹл тыменьшӹвлӓжӹ иудей ылыныт. (Мф 2:2.)
Иӓ – Йымы ваштареш шалгышы худа шӱлӹш, сатанан цо ра­жы. Иӓн кид лӹвӓкӹжӹ вӓрештшӹ эдемвлӓ гишӓн У Согоньышты попалтеш. Техень эдемвлӓ кӓп дӓ шӱм шотышты шукы ясым тырхенӹт. Иисус Христос дӓ Тӹдӹн тыменьшӹ­влӓжӹ эдемвлӓн кӧргӹштӹ гӹц иӓм поктен лыктыныт, седӹндон иӓвлӓ Тӹдӹ гӹц лӱдӹнӹт. (Мф 9:32-33, 10:8, Мк 5:1-20, Ап.пӓш 5:16.).

наверх

Й

Йыд орол – Йыдым оролымы жепӹм кым ӓль нӹл лаштыкеш шелӹнӹт. (Мф 14:25.)
Йымылан шамакым пумаш – Апостолвлӓн пӓшӓштӹштӹ (18:18, 21:23) назорейлӓ шамакым пумы гишӓн попалтеш. Техень ша­макым пушы эдем пӓлдӹртӹмӹ жепеш ӹшкӹмжӹм Йымылан айырен: нимахань ӓрӓкӓм йӱде, колышы эдемӹм тӹкӓлде, тӹдӹн вуйышкыжы ӱп нӹжмӹ хӓдӹр тӹкнӹшӓшлык агыл ылын. Пӓлдӹртӹмӹ жеп эртӹмӹкӹ, законышты пӓлемдӹмӹ жертвӹм тӹдӹ кандышашлык дӓ вуйжым нӹжшӓшлык ылын. (Числ 6.)
Йымын Кугижӓншӹ, Пӹлгомыштышы Кугижӓншӹ – Тидӹ географический вӓр ӓль политик ушем агыл. Иисус Христос Йымын Кугижӓншӹ гишӓн шукы гӓнӓ попен. Шамак толшеш, Лукан сирӹмӹжӹм анжы: 6:20; 7:28; 8:10; 9:27,62; 11:2,20; 12:31-32; 13:18-21,28-29; 17:20-21; 18:16-17,24-30; 21:31; 22:16.
Йымын Патя – Крестӹшӹ Иоанн Иисусым Йымын Патя (рушлажы Агнец) манын. Тенге лӹмдӹмӓш тошты согонь годым жертвеш кандымы патявлӓ доно кӹлдӓлтеш. Йымылан сӓмӹрӹк, ситӹдӹмӓшдӹмӹ тӓгӓвлӓм жертвеш пуэнӹт. Иисус Христос когечӹ патя гань жертва лин. (Ин 1:29, 1 Петр 1:18-19, Пачм 5:6.)
Йымын пӧрт – Иерусалимӹштӹшӹ святой вӓр, цилӓ иудей халыкын тӹнг кымалмы вӓржӹ. Тӹштӹ веле жертвӹм пуаш лиэш ылын. Йымын пӧрт комплексӹшкӹ пыренӹт: кӱ пӧрт – тӹдӹн сек кӧргӹ вӓржӹ паснаок святой ылын; тенгеок кого кудывичӹ ылын, тӹштӹ жертвенник, тӹшӓкшӹ жертва шотеш пумы вольыкым йылатенӹт. Йымын пӹтӓришӹ пӧртӹм Соломон кугижӓ ӹштен (3 Царств 6 – 9:9). Римӹн салтаквлӓжӹ остатка пӧртӹм, У Согонь жепӹштӹшӹ пӧртӹм, мӓмнӓн курымын 70-шы ин йылатенӹт. (Картым анжы.) (Матфей 4:5.)
Йымын пӧртӹм уэмдӹмӹ празнык – И йӹдеок эртӓрӹмӹ праз­нык. Мӓмнӓн курым анзыцшы 160-шы ивлӓн Иерусали­ мӹштӹ Йымын пӧртӹм сириецвлӓ яктаренӹт. Вырсы тӹнгӓлӹн, тидӹ велдӹк иудейвлӓ ирӹкӓн линӹт дӓ Йымын пӧртӹм угӹц свӓщӓенӹт. Тидӹ лӹмеш декабрьын сусу празныкым эртӓрӓт. (Ин 10:22.)
Йымын Эргӹ – Иисус Христос. Анжы: Святой Шӱлӹш.

наверх

К

Каин – Анжы: Авель.
Кесарь – Рим импери вуйлатышы. (Мф 22:17.)
Кид пиштӹмӹ овуца – Иктӓ-мам паснаок керӓлӹм ӹштӹмӹ годым эдем вӹкӹ кидӹм пиштенӹт. Кынам Иисус тетявлӓм благословаен дӓ церлӹвлӓм паремден, Тӹдӹ нӹнӹ вӹкӹ кидӹм пиштен. Иисус ӹнянӹшӹвлӓлӓн церлӹвлӓ доно кид пиштӹмӹм шокташ шӱден. Эдемвлӓ Святой Шӱлӹшӹм нӓлӹштӹ манын, Апостолвлӓ нӹнӹ вӹкӹ кидӹм пиштенӹт, эдемӹм Церкӹ пӓшӓш шагалтымы годымат тенгеок ӹштенӹт. (Мк 10:16, 16:18, Лк 4:40, Ап.паш 6:5-6, 8:17.)
Кириней – Йыдпелвел Африкӹштӹшӹ хала. У Согонь же­пӹн тӹдӹ Рим империш пырен. Тӹштӹ шукы иудей ӹлен. (Мф 27:32.)
Кифа – Анжы: Петр.
Клавдий – Римӹн императоржы, мӓмнӓн курымын 41-54-шӹ ивлӓн кугижӓлӓнен. Павел миссионер пӓшӓжӹм Клавдий годым тӹнгӓлӹн. Тӹдӹжӹ андак еврейвлӓм шотеш пиштен, а вара нӹнӹм Рим гӹц поктен колтен. (Ап.пӓш 11:28, 18:2.)
Ковчег – Анжы:Нойын_ковчегшӹ, Согонь ковчег.
Когечӹ – Еврейвлӓн Египетӹштӹ раб лимӹ гӹц лӓкмӹ кечӹм пӓлдӹртӹшӹ празнык. Египет гӹц лӓкмӹ анзыц первишӹ еврей халык, Йымын шӱдӹмӹжӹ семӹнь, патям качкын дӓ ӹшке пӧрт амаса кӧсӓкеш патя вӹрӹм шӹрен. Тидӹн доно нӹнӹн пӹтӓришӹ эргӓш тетявлӓштӹ пуштмаш гӹц ытаралтыныт, а египет халыкын пӹтӓришӹ эргӹвлӓштӹ коленӹт, дӓ египет халык еврейвлӓм поктен лыктын. Седӹндон Когечӹм эртӓрӹмӓшкӹ вады качкыш пырен, тӹштӹ патям качкыныт. Когечӹм Иерусалимӹштӹ и йӹде апрель тӹнгӓлтӹшӹн эртӓ­ ренӹт. У Согоньышты Иисус Христосым когечӹ патя доно тӓнгӓштӓрӓт. Тӹдӹ эдемвлӓлӓн сулыкышты гӹц ытаралташ йӧнӹм пушы жертва. Христианвлӓ Иисус Христосын ӹлӹж кӹньӹлмӹжӹм Когечӹ кечӹн пӓлемдӓт. (Исх 12, Мф 26:17-19, Ап.пӓш 8:32-35, 1 Кор 5:7.) Анжы: Йымын Патя.
Корей – Сӧрӹмӹ мӱлӓндӹш кемӹ годым пустыньышты ӹшке эдемвлӓжӹ доно Моисей ваштареш кӹньӹлшӹ еврей, тӹдӹм мӱлӓндӹ нелӹн. (Числ 16:1-36, Иуд 11.)
Крестӹ, крестеш пыдален сӓкӹмӓш – Рим халыкын орландарен пуштмы йӧнжӹ. Вуйнаматан эдемӹм пу крестеш сӓкенӹт ӓль пыдаленӹт. Пыдален сӓкӹмӹм крестеш коденӹт, тӹдӹ икманяр кечӹ йӱмӹ, качмы шомы дӓ карштымы доно орланен кечен кердӹн. Шамак толшеш, халык лошты пыдыранзыкым тӓрвӓтӹшӹм ӓль рабым тенге орландарен пуштыныт. Шӹренок нӹнӹн кӓпӹштӹм тӧрӧк тайыделыт. Иисус Христос сулыкдымы ылын гӹнят, Тӹдӹм крестеш пыдален сӓкенӹт. Тӹдӹ сӓндӓлӹкӹштӹшӹ цилӓ эдемӹн сулыкшым Ӹшке вӹкӹжӹ нӓлӹн дӓ колымыжы доно цилӓ эдемӹм Йымы доно пуремден. (Мф 27:31-38, Ап.пӓш 2:36-38.)
Крестӹмӓш – Греклӓ ’вӹд доно мышмаш, вӹдӹш цикӹмӓш’ манмы лиэш (ти шамак «крестӹ» шамак доно ак кӹлдӓлт). Крес­тӹшӹ Иоанн сулыкыштым пачын попышы эдемвлӓм Иордан ӓнгӹреш крестен, тӹнӓм Йымы сулыкыштым простен. Иоанн Иисус Христосым Ӹшкӹмжӹмӓт крестен, дӓ тӹнӓм Святой Шӱлӹш Иисус вӹкӹ вален. Варарак Иисус Христос тыменьшӹвлӓжӹлӓн эдемвлӓм крестӓш шӱден. Седӹндон Пятидесятница (Вӹцлӹшӹ кечӹ) празнык паштек Христослан ӹнянӓш тӹнгӓлшӹвлӓм цилӓштӹм Тӹдӹн лӹмжӹ доно крестенӹт. Крестӹмӓш Христос доно ушнымым, Тӹдӹн доно иквӓреш колымым дӓ у ӹлӹмӓшӹн тӹнгӓлмӹжӹм анжыкта. (Мф 3:5-6,13-17, 28:19, Ап.пӓш 2:38-41, 19:4-5, 1 Петр 3:20-21, Рим 6:3-11.)
Кукшыгечӹ – Иудей календарьышты Йымылан айырымы празнык кечӹ. Когарнян вадеш тӹнгӓлӹн вес вады якте шыпшылтеш. Иудейвлӓ ти кечӹм «шаббат» маныт, ти шамакшы ’цӓрнӹмӓш’ манмы лиэш. Моисейӹн законжы семӹнь, тидӹ кӓнӹмӹ кечӹ, тӹнӓм пӓшӓм ӹштӓш ак яры. Кукшыгечӹн мам ӹштӓш яра дӓ мам ӹштӓш ак яры шотышты закон тымдышывлӓн пиш пингӹдӹ правилышты ылын. Шамак толшеш, кукшыгечӹн махань лом эртӓш лимӹм нӹнӹ пӓлдӹртенӹт. Иисус Христос кукшыгечӹнӓт эдемвлӓм паремден, седӹндон Иисус кукшыгечӹ гишӓн Йымын шӱдӹмӹжӹм пыдыртен манын шотленӹт. А Иисус ти шӱдӹмӓшӹм пӹтӓрӓш шаныде, но эдемлӓн кукшыгечӹн палшаш цӓрӹмӹ ваштареш шалген. (Исх 20:8-11, Мф 12:10-14, Ап.пӓш 1:12.)
Кӹнер – Кыт висӓ, пел метр нӓрӹ. (Мф 6:27.)
Лачокын Шӱлӹшӹжӹ – Анжы: Святой Шӱлӹш.

наверх

Л

Левий йых – Священниквлӓн палшышывлӓштӹ, Иаковын Левий эргӹжӹн йыхшы гӹц пӱэргӹвлӓ. (Числ 1, 3, 4, 8; Лк 10:32.) (Анжы: Иаков 1.)
Легион – Рим армин лаштыкшы, 6000 нӓрӹ ялешкӹ. Пиш шукы ылмым анжыктымы годымат ти шамакым кычылтыт. (Мф 26:53.)
Лепкӓ вӓр – Греклӓ «Вуйгарка вӓр», тӹшӓкен Иисус Хрис­ тосым пыдален сӓкенӹт. (Мф 27:33.)
Лепта – У Согонь жепӹштӹшӹ греквлӓн сек изи вӹргеньӹ оксашты. (Мк 12:42.)
Лот – Авраам йых эдем, Содом халам пӹтӓрӹмӹ годым Лотым ытарен кодымы. (Быт 19:15-26, Лк 17:28-29.)
Лука – Евангеливлӓ логӹц иктӹжӹм дӓ «Святой Апостолвлӓн пӓшӓштӹм» сирӹшӹ врач. Апостол Павел доно иквӓреш шукы вӓре каштын. (Кол 4:14.)
Лӹм оксам погышывлӓ – Рим казнаш лӹм оксам погышывлӓ, Палес­тинӹштӹ нӹнӹм иудейвлӓ логӹц тӓрленӹт. Нӹнӹ казнашкы пӓлдӹртӹмӹ нӓрӹ оксам пушашлык ылыныт, но нӹнӹ тӹнӓмок ӹшкӹлӓнӹштӓт шукы оксам погенӹт. Халык лошты лӹм оксам погышывлӓм шолывлӓэш дӓ алталышывлӓэш шотленӹт, иудей агыл эдемвлӓ доно кӹлӹм кычымышты гишӓн нӹнӹ вӹкӹ ужын керддӹмӹлӓ анженӹт. Христос Ӹшке дорцшы нӹ­нӹм шӹкӓлде, Матфей Апостолжат лӹм оксам погышы ылын. (Мф 9:9-12.)

наверх

М

Манна – Египет гӹц пустыня гач Йымын сӧрӹмӹ мӱлӓндӹш кемӹ годым Израиль халыклан 40 и лошты Йымын пумы качкыш. (Исх 16:14, 31, 35; Числ 11:6-9; Ин 6:31.)
Мессий(Ин 1:41, 4:25.) Анжы: Христос.
Миро – Тотлы пышан ӱ. Анжы: Шӹрӹмӓш.
Михаил – Архангел (сек кого Ангел) логӹц иктӹжӹ. (Дан 10:13, Иуд 9, Пачм 12:7.) Анжы: Ангел.
Моисей – Израиль халыкын религи дӓ политика шотышты пиш кого вуйлатышыжы. Египетӹштӹ шачшы еврей, тӹдӹ Израиль халыкым Египетӹштӹ раб семӹнь ӹлӹмӹ гӹц ытарен нӓнген. Моисей пророк ылын, тӹдӹн гач Йымы халыклан лу шӱдӹмӓшӹм дӓ молы законым пуэн. Лу шӱдӹмӓш – тидӹ Йымын законын тӹнгжӹ. (Исх 1 – 20, Втор 34, Ап.пӓш 7:20-38.)

наверх

Н

Нард – Индиштӹшӹ кушкыш. Тӹдӹн важшы гӹц пиш тотлы пышан ӱм ӹштенӹт. (Мк 14:3.)
Ниневи – Анжы: Иона.
Ной – Эдем йыхын сек пӹтӓришӹ коготьотявлӓжӹ логӹц иктӹжӹ. Ной тӧр ӹштӹшӹ эдем ылын, седӹндон тӹдӹм Йымы улы мӱлӓндӹм пӹтӓрӹшӹ кого потоп гӹц ытараш шанен пиштен. (Быт 6:8-13, Мф 24:37-39.)
Нойын ковчегшӹ – Йымын шӱдӹмӹжӹ семӹнь Ной ковчегӹм (леведмӹ кого пышым) ӹштен дӓ тенге семняжӹге кого вӹд нӓлмӹ годым ӹлен лӓктӹн. Ковчегеш тенгеок шукы йиш животный ытаралтын. (Быт 6:14 – 8:19.)

наверх

О

Осанна – Еврей-арамей шамак, «ытары», «палшы» манмым анжыкта. У Согоньышты Иерусалимӹш толшы Христосым ти шамак доно хвален вӓшлинӹт. (Мф 21:9.)

наверх

П

Патриарх – родылан тӹнгӓлтӹшӹм пушы кого эдем. (Ап. пӓш 7:8.)
Патя – Анжы: Йымын Патя.
Петр – «Кӱ кырык» манмым анжыктышы лӹм. Петр Иисус Христосын ик сек лишӹл Апостолжы ылын. Греклӓ лӹмжӹ – «Петрос», а арамей йӹлмӹ доно тӹдӹм Кифа маныныт, ти лӹмжӓт кӱ кырыкым анжыкта. (Мф 16:17-18, Ин 1:42.)
Писани, Святой Сирӹмӓш – У Согоньышты ти шамак Тошты Согоньын книгӓвлӓжӹм анжыкта. Иисус Христосын дӓ У Согоньын авторвлӓжӹн тымдымыштылан Тошты Согонь негӹц ылеш. Тӹшӓк Иисус Христос толмы дӓ У Согоньым сирӹмӹ годым шокталтшы пророкла увертӓрӹмӹ шамаквлӓм сирӹмӹ. (Лк 24:25-27, 1 Кор 10:1-22, 1 Петр 1:10-12.)
Полк – Тӹштӹ: У Согонь жепӹштӹшӹ когорта, 600 нӓрӹ эдемӓн Рим салтаквлӓн тӹшкӓштӹ. (Мф 27:27.)
Понтий Пилат – Мӓмнӓн курымын 26-шы гӹц 36-шы и якте Рим империштӹ Палестинӹн вуйлатышыжы. Тӹдӹ иудейвлӓн ядмышты семӹнь ӹштен дӓ Иисусым пушташ суен. (Матфей 27:2, 11-26.)
Постьымаш (постым айымаш) – Пӓлдӹртӹмӹ жепӹн религи шӱдӹмӹ семӹнь чӹдӹрӓкӹм качкын ӓли изишӓт качде дӓ йӱде ӹлӹмӓш. Иудей халык и йӹде лишӹ юж религи празнык годым постен. Эдемвлӓ шӹренок ӹшкӹмӹштӹн вирӹштӹ ылмы годым постенӹт, шамак толшеш, кого ойхы годым ӓль иктӓ-мам когон керӓлӹм ӹштӓш тӹнгӓлмӹ анзыцат тенге ӹштенӹт. Иисус Христосат постен. (Ис 58, Мф 4:2, Ап.пӓш 14:23.)
Пресвитер – Вӓрӹштӹшӹ церкӹм вуйлатышы эдем. (Ап.пӓш 11:30.) Анжы: Церкӹ.
Проказа цер – Лӱдӹшлӓ махань-шон кавашты цервлӓн ик-тешлӹмӹ лӹмӹштӹ. Вӹлец анжымашты нӹнӹ лепра церӹм ӓшӹндӓрӹктенӹт. Проказа церӓнвлӓ ире агылеш шотлалтыныт, нӹнӹм Йымын пӧртӹш пыртыделыт дӓ вес эдемвлӓ логӹц карангденӹт. Кӱ проказа церӓн эдем тервен тӹкнен, тӹдӓт ире агылеш шотлалтын. Ти церӹм тӧрлен кердделыт, но кынам Иисус Христос техень церӓнвлӓ доно вӓшлин, Тӹдӹ нӹнӹм тӹкӓлӹн паремден. Кӱ тӧрлӓнен кердӹн, священник тӹдӹм тергӹшӓшлык ылын. Тӹдӹ паремшӹ эдемӹм анжен дӓ тӧрлӓнӹмӹжӹ гишӓн увертӓрен. (Левит 13:1-46, 14:1-32; Мф 8:1-4.)
Пророк – Йымы гӹц уверӹм кандышы эдем. Ӹшке шанымыжым халыклан увертӓрӓш дӓ ӹшке шамакшым колышташ тымдаш манын, Тошты Согонь жепӹн Йымы пророквлӓм айы­ рен нӓлӹн. Нӹнӹ тенгеок анзыкыжым ма лишӓшлык гишӓн попенӹт. Тошты Согоньышты 16 пророкын книгӓвлӓштӹ улы. У Согоньышты христиан церкӹвлӓштӹ ӹштӹшӹ пророквлӓ гишӓн попалтеш. Нӹнӹ Христослан ӹнянӹшӹ ылыныт, дӓ нӹнӹ гач Йымын Шӱлӹш попен. Нӹнӹ логӹц Агав дӓ «Апокалипсисӹн» (Cвятой Иоанн Богословлан пачмаш) авторжы веле ма лишӓшлыкым анзыцок келесенӹт. Молышты тымдышы гань ылыныт. (Мф 1:22, 11:9, 23:37, Лк 4:24-27, Ап.пӓш 21:10-11, Пачм 1:1-2.)
Псалом – Тошты Согоньыштышы Псалтирь книгӓшкӹ пырышы пасна мыры. Псалтирь – еврей халыкын кого мыры пурлыкшы. Псалом логӹц шукыжы йымыдылмаш ылыт. (Ап.пӓш 13:33.)
Пындашдымы келгӹц – Анжы:Ад.
Пятидесятница (Вӹцлӹшӹ кечӹ) празнык – Когечӹ паштек 50 кечӹштӹ эртӓрӹмӹ еврей празнык. Тошты Согоньышты ти празныкым Ӓрня празныкат, Тӹредмӹ празныкат маныт. Варарак тӹдӹ законым нӓлмӹ празныкат лин. Святой Шӱлӹш тыменьшӹвлӓ вӹкӹ Пятидесятница кечӹн вален, седӹндон тӹдӹ христианвлӓлӓн Церкӹ шачмы кечӹ лин. (Исх 23:16, 34:22, Ап.пӓш 2.)
Пӹлгомыштышы Кугижӓншӹ – Анжы:Йымын Кугижӓншӹ.
Пӹчмӹ овуца, пӹчмӓн эдем – Кӓндӓкш кечӓш еврей эргӹ тетя доно пӹчмӹ овуцам эртӓренӹт. Пӹчмӓш – тидӹ Авраам дон Йымы лошты ӹштӹмӹ согоньын (завет, договор) эдемжӹ ылмым анжыктышы пӓлӹ. Пӹчмӓн эдем еврейвлӓн ӓкрет годшы законыштым шоктышашлык ылын. А Христос гач ӹштӹмӹ у согоньын пӓлӹжӹ – крестӹмӓш. (Быт 17:9-27, Лк 1:59, Гал 5:2-3, Кол 2:11.)

наверх

Р

Раав – Иерихон халашты еврейвлӓн йӹвӹрт анжаш толшывлӓштӹм пурын вӓшлишӹ ӹдӹрӓмӓш. Еврейвлӓ халам сӹнген нӓлмӹкӹ, Раавым переген коденӹт. (Нав 2 – 6, Иак 2:25.)
Равви, раввуни – Тымдышым, шотеш пиштен, тенге маныныт. Еврей йӹлмӹштӹшӹ шамаквлӓ, равви ’тымдышы’, а раввуни ’мӹньӹн тымдышем’ манмым анжыктат. (Мф 23:7, Мк 10:51.)
Рай – Пӹтӓришӹ эдемвлӓлӓн Йымын шӹндӹмӹ сад, шамак колыштдымышты гишӓн нӹнӹм тӹшец поктен колтымы. У Согоньышты рай – тӧр ӹштӹшӹм колымы паштек вычышы вӓр. (Быт 3, Лк 23:43.)
Рахиль – Патриарх Иаковын вӓтӹжӹ, Иосифӹн дӓ Вениаминӹн ӓвӓштӹ. (Быт 29, 30:1-24, 35:16-20, Мф 2:18.) Анжы:Иаков 1.
Ревекка – Исаакын вӓтӹжӹ, Исавын дӓ Иаковын ӓвӓштӹ. (Быт 25:19-26, Рим 9:10.)
Рим гражданство – Рим империн эдемжӹ ылмаш эдемлӓн пасна правам пуэн. Павел Римӹн гражданинжӹ ылын, седӹндон тӹдӹм Рим закон переген. (Ап.пӓш 22:25-29.)
Рим импери – У Согоньым сирӹмӹ годым Рим импери Средиземный тангыж йӹр кого вӓрӹм ӹшке кид лӹвӓлнӹжӹ кычен, Палестинаат тӹдӹн кид лӹвӓлнӹжӹ ылын.

наверх

С

Саваоф – Йымын лӹмлештӓрӓлтмӹжӹм дӓ силажым анжыктышы лӹм. «Господь Саваоф» манмым «пӹлгомыштышы шӹдӹрвлӓн Хозашты», «шотлен пӹтӓрӹдӹмӹ Ангелвлӓн Хозашты» манмы семӹнь ынгылаш келеш, лишӓшлык. (Иак 5:4.)
Савл – Апостол Павелӹн еврей лӹмжӹ. Тӹдӹм «Апостолвлӓн пӓшӓштӹштӹ» 13-шы главан 9-шӹ стихшӹ якте Савл маныт (пӹтӓриш гӓнӓ Ап.пӓш 7:58.)
Саддукейвлӓ – Еврейвлӓн религи партивлӓштӹ логӹц иктӹжӹ. Тӹшкӹ паян дӓ власть кычышы йых гӹц лӓкшӹ священниквлӓ пыренӹт. Нӹнӹ фарисей парти ваштареш ылыныт, Ангел ылмылан дӓ колымаш гӹц ӹлӹжмӹлӓн ӹнянӹделыт, Моисейӹн вӹц книгӓжӹ гӹц молым, ӓтя-тьотявлӓн овуца­влӓш­ тӹмӓт, молы Писанимӓт шотеш пиштӹделыт. (Мф 22:23-32.)
Самари халык – Палестинӹн покшал кымдыкыштыжы ӹлӹ­шӹ эдемвлӓ (картым анжы). Молы халык доно лыгалтшы еврейвлӓ гӹц лӓкшӹ халык. Иудей дон самари халык иктӹ-весӹштӹм ужын кердделыт. (Мф 10:5, Ин 4:4-42.)
Самуил – Израильӹн остатка кого судьяжы. Пророк. (1 Цар 1 – 3, 7:2-13:15, 15:1 – 16:13, 25:1, Ап.пӓш 3:24.)
Сарра – Авраамын вӓтӹжӹ, Исаакын ӓвӓжӹ. (Быт 17:15-16, 18:1-15, 21:1-7, Рим 4:19.) Анжы: Авраам.
Сатана – ’Йӓтлӹшӹ, тышман’. Тошты Согоньышты «сатан» еврей шамак кычылталтеш, а У Согоньышты ти шамаклан «диа­болос» (диавол) грек шамак кынеш толеш. Сатана – Йымын сек тӹнг тышманжы. Сатана эдемӹм Йымы анзылны йӓтлӓ дӓ аздара, эдем Йымын шанымы ваштареш ӹштӹжӹ манын цаца, Йымы гӹц карангдаш цаца. Эдемӹм ытарымы дӓ Пуры Уверӹм шӓрӹмӹ ваштареш сатана шалга. Но Иисус Христос ӹшке колымыжы дӓ ӹлӹжмӹжӹ доно сатанам сӹнген. (Иов 1:6-12, 2:1-7, Мк 4:15, Пачм 20:10.)
Святой – Йымы святой ылеш: пиш когон ире, тӧр дӓ силан, нимахань ситӹдӹмӓшӹжӓт уке, лӱдмӓшӹм дӓ шотеш пиштӹмӓшӹм лыкшы. Хӓдӹрвлӓӓт, эдемӓт, вӓрӓт святой лин кердӹт, тӹнӓм нӹнӹ сулык гӹц мӹндӹрнӹ шалгышы, Йымылан айырымы, Йымын лишӓшлык ылыт. Иисус Христос святой, дӓ Библи эдемвлӓм святойла, ирен дӓ тӧрӹн ӹлӓш ӱжеш.
Святой Шӱлӹш ,Шӱлӹш – Йымын Шӱлӹш, Ӓтя дӓ Эргӹ доно иктӧр: иквӓрешӹжӹ кым-иктылык (триединый) Йымы. Иисус келесен: Ӓтям докы кемӹкем, тыменьшӹвлӓэм Святой Шӱлӹшӹм нӓлӹт. Ти сӧрӹмӓш Пятидесятница кечӹн лиӓлтӹн. Йымы ӹнянӹмӓшӓн эдемӹн шӱмӹштӹжӹ Святой Шӱлӹш гач ӹлӓ дӓ ӹшке эдемвлӓжӹм Церкӹш уша. (Мф 1:18, 3:16, 28:19, Ин 14:16-17,26, 16:7, Ап.пӓш 2, 1 Кор 3:16, Еф 2:22.)
Святойвлӓ – Церкӹ погынымашкы каштшы ӹнянӹшӹ цилӓ эдемӹм У Согоньышты тенге маныт. (Рим 1:7.)
Священник – Тошты Согонь закон семӹнь Аарон йыхын пӱэргӹ веле священник лин кердӹн. А Ааронжы Левий йыхыш пырен. Священниквлӓ Йымын пӧртӹштӹ сек керӓлжӹм ӹштӹшӓшлык ылыныт. Техеньжӹ, сек пӹтӓриок, жертвӹм пумаш ылын. Архиерей, иудей священниквлӓн вуйлатышышты, религи шотышты сек керӓл вӓрӹштӹ шалгышы эдем ылын. Йымын пӧртӹштӹ святой гӹцӓт святой вӓрӹш тӹдӹ веле пырен кердӹн. Синедрионын (ӹшке халыкшын кӱшӹл кӓнгӓшӹжӹм) вуйлатышы ылмыжы велдӹк политикыштат кого вӓрӹм нӓлӹн шалген. (Мф 8:4, 26:3-4, Евр 7 – 10:18.) Анжы:Синедрион.
Синагог – Иудейвлӓн Писаним лыдмы дӓ Йымылан ыдылмы вӓр. Тидӹ тенгеок Йымын законым тыменьмӹ школ дӓ суйымы вӓр ылын. А Моисейӹн законыштыжы пӓлемдӹмӹ жертвӹм Иерусалимӹштӹ Йымын пӧртӹштӹ веле пуэн кердӹнӹт. Синагогвлӓ Палестинӹштӹ веле агыл, а иудейвлӓ шукын ӹлӹмӹ вес вӓрвлӓштӓт ылыныт (дӓ кӹзӹтӓт ылыт). (Мф 4:23.)
Синай кырык – Ти кырыкышты Йымы Моисейлӓн законым пуэн. (Исх 19 – 31, Ап.пӓш 7:38.)
Синедрион – Иудейвлӓн кӱшӹл кӓнгӓшӹштӹ, Рим импери тӹдӹлӓн халыкым вуйлаташ икманяр правам пуэн. Синедрионыш 70 эдем пырен (архиерейвлӓ, халыкын когораквлӓжӹ, закон тымдышывлӓ, фарисейвлӓ дӓ саддукейвлӓ). Нӹнӹ Иерусалимӹштӹ погыненӹт. Погынымашым архиерей вуйлатен. (Мф 26:57-66.)
Сион – Святой кырык, тӹштӹ Йымын пӧрт вӓрлӓнен. Улы Иерусалимӹм Сион манын лӹмден кердӹнӹт. (2 Цар 5:6-9, Мф 21:5, Пачм 14:1.)
Скини – Сага намал каштмы амаш, тӹштӹ Йымылан кымалыныт. Египетӹштӹшӹ рабство гӹц лӓкмӹ паштек Синай пус тыньышты каштмыжы годым Израиль халык тӹдӹм сагажы намал каштын. У Согоньышты «скини» шамакым метафора семӹнят кычылтмы. (Исх 40:34-38, Евр 8:2.)
Смирнӓ ӱ – Аравиштӹ, Эфиопиштӹ дӓ Сомалиштӹ кушшы изи пушӓнгӹн кишӹжӹ. Тӹдӹн доно тотлы пышан ӱм ӹштенӹт, шамак толшеш, карштымым цӓрӓш дӓ колышы кӓпӹм шӹрӓш кычылтыныт. (Мф 2:11, Мк 15:23, Ин 19:39.)
Смоква пушӓнгӹ – Кечӹвӓлвелнӹшӹ кӹцкӓн пушӓнгӹ, кӹцкӹжӹ – смоква, ӓль инжир. Кӹзӹтшӹ йӹлмӹштӹ кӹцкӹжӹм инжир маныт. (Мф 21:19.)
Согонь (завет) – Сулыкыш пырышы эдем йыхлан Йымы ӹшке яратымашыжым анжыкташ шанен дӓ эдемвлӓлӓн согоньым (греклӓ ’договор, союз’) пуэн. Синай кырыкышты Израиль халык доно ӹштӹмӹ тошты согоньын негӹцшӹ законым шоктымаш ылын, а у согоньын негӹцшӹ – Иисус Христосын Ӹшкӹмжӹм эдем йых верц пуэн колымыжы. (Исх 24:1-8, Мф 26:28, Евр 8:6-13.)
Согонь ковчег – Шӧртньӹ доно леведмӹ, цеверемдӹмӹ пу шӱндӹк, тӹштӹ кӱ хангавлӓм перегенӹт, вӹлӓнӹштӹ Йымын лу шӱдӹмӓшӹжӹм сирӹмӹ ылын. Ковчег кӧргӹштӹ тенгеок Ааронын пандыжы дӓ манным оптымы ӓтӹ ылыныт. Тӹдӹм Йымын пӧртӹштӹ сек святой вӓрӹштӹ перегенӹт. (Втор 10:1-5, Евр 9:4.)
Содом – Санзалан тангыж сирӹштӹшӹ хала. Тошты Согоньышты попалтеш, кыце Йымы Содом дон Гоморра хала­ влӓм сулыкышты гишӓн пӹлгом гӹц йогышы кӱ дӓ тыл доно пӹтӓрен. (Быт 19:24-25, 2 Петр 2:6.)
Соломон – Давид кугижӓн эргӹжӹ, Израиль халыкын кымшы кугижӓжӹ. Тӹдӹ Христос шачмы якте 10-шы курымын кугижӓлӓнен дӓ Йымын пӹтӓришӹ пӧртӹм ӹштен. Йымы тӹдӹлӓн кого ышым пуэн. (3 Царств 1 – 11, Матфей 1:6.)
Стади – Греквлӓн кыт висӓштӹ, ик стади – 185 метр нӓрӹ. (Лк 24:13.)
Сулык – Йымы дӓ Тӹдӹн шанымыжы гӹц карангмаш.

наверх

Т

Тайымаш – Йӧн лин гӹнь, Израильӹштӹ колышым кырыкыражеш таенӹт. Тӹдӹжӹ природышты ӹшкеок лин ӓль эдемвлӓ ӹштенӹт. Ӓнгжӹм йӹргешкӹ кого кӱ доно питӹренӹт. Колышым мӹнер доно пӹтӹрӓлӹнӹт дӓ тотлы пышан ӱ доно шӹренӹт. Шӹргӹ вӹкӹжӹ савыцым пиштенӹт. Незер эдемӹм тӧр вӓреш таен кердӹнӹт. Техень годым кӓп йӹр кӱм оптенӹт дӓ рок доно мӱденӹт, а вӹкӹжӹ кӱ плитӓм пиштенӹт. Эдемвлӓ яжон ужышты манын, цилӓ шӹгерӹм ошемденӹт. (Мф 27:57-60, 23:27.)
Тетрарх – Иктӓ-махань кымдемӹн нӹлӹмшӹ лаштыкшым вуйлатышы, Рим империштӹ вес вуйлатышын кид лӹвӓлнӹ ылшы цилӓ изирӓк вуйлатышывлӓм тенге манын кердӹнӹт. Кугижӓ гӹц изирӓк вуйлатышы. (Лк 3:1.)
Тиверий – Мӓмнӓн курымын 14-37-шӹ ивлӓн кугижӓлӓнӹшӹ Рим император. (Лк 3:1.)
Тир дон Сидон – Израиль гӹц ӧрдӹжӹштӹ ылшы халавлӓ, нӹнӹм Тошты Согоньын пророквлӓжӹ йӓтленӹт, анжы, шамак толшеш, Исаия гл. 23. (Мф 11:21).
Той доно ӹштӹмӹ кӹшкӹ – Сӧрӹмӹ мӱлӓндӹш Израиль халык ванжымыжы годым эдемвлӓ Йымы ваштареш попаш тӹнгӓлӹнӹт, дӓ Йымы нӹнӹ лошкы ядан кӹшкӹвлӓм колтен. Моисейӹн ӹштӹмӹ дӓ кужы вӓрӓ вуеш сӓкӹмӹ той кӹшкӹ вӹкӹ анжышывлӓ веле чӹнгӓлмӹ гӹц паремӹнӹт. Иисус келесен: Тӹдӹ Ӹшкежӓт ти кӹшкӹ семӹньок лӱктӓлмӹ лиэш. (Числ 21:4-9, Ин 3:14.)
Тошты Согонь (Ветхий Завет) – Иисусын шачмыжы якте сирӹмӹ Библин книгӓвлӓ. Тӹнг шотышты нӹнӹм еврей йӹлмӹ доно сирӹмӹ.
Тылан ад – Колышывлӓн вӓрӹштӹ, тӹштӹ Йымылан ӹнянӹдӹмӹвлӓ орланат. (Мф 5:22.)
Тыменьшӹ – Тымдышыжы паштек кешӹ. Фарисейвлӓ, закон тымдышывлӓ дӓ Крестӹшӹ Иоанн семӹньок Иисус Христосат Ӹшкӹлӓнжӹ тыменьшӹвлӓм поген. (Мф 4:18-22.) Нӹнӹ логӹц луаткоктыжым Апостол манын дӓ пасна тымден. Анжы:Апостол.
Тыштен попымаш – Тымдымашан мытык шайыштмаш. (Шамак толшеш, Мф 13:1-23.)
Тӓйвилӓнӹмӓш, шӓхӓрлӓнӹмӓш – Ӹшке вӓтӹ ӓли мары гӹц весӹ доно каштмаш.

наверх

У

У Согонь (Новый Завет) – Иисусын шачмыжы паштек сирӹмӹ Библин книгӓвлӓ. Нӹнӹм грек йӹлмӹ доно сирӹмӹ.

наверх

Ф

Фараон – Ӓкрет годшы Египетӹштӹ кугижӓвлӓм, шотеш пиштен, тенге лӹмденӹт. (Ап.паш 7:10.)
Фарисейвлӓ – Еврейвлӓн религи партивлӓштӹ гӹц иктӹжӹ. Моисейӹн законжым яжон шоктымы доно иквӓреш фарисейвлӓ ӓтя-тьотявлӓн овуцаштым шоктымым когон керӓлеш шотленӹт. (Мф 3:7, Лк 11:37-38.)
Феликс – Антоний Феликс мӓмнӓн курымын 52-60-шы ивлӓн Римӹн Иудейӹштӹшӹ вуйлатышыжы ылын. (Ап.пӓш 23:24 – 24:47.)
Феофил – ’Йымым яратышы’ манмым анжыктышы лӹм. «Лукан сирӹмӹ Святой Евангели» дӓ «Святой Апостолвлӓн пӓшӓштӹ» Феофиллан сирӹмӹ (Лк 1:1-4, Ап.пӓш 1:1.). Ти эдем кӱ ылын, мӓ ана пӓлӹ.
Феофил – Порций-Фест мӓмнӓн курымын 60-62-шы ивлӓн Римӹн Иудейӹштӹшӹ вуйлатышыжы ылын. (Ап.пӓш 24:27 – 25:27, 26:24-32.)

наверх

Х

Халыкын когораквлӓжӹ (старейшинӹвлӓ) – Иудей халыкын вуйлатышывлӓжӹ. Нӹнӹ синагогвлӓн пӓшӓштӹм виктӓрӹмӓштӹ вуйлатен шалгенӹт. Халыкын юж когораквлӓжӹ Синедрионын членжӹ линӹт. (Мф 16:21.) (Анжы:синагог, Синедрион.)
Ханаан – Палестина сӓндӓлӹкӹн ӓкрӓм годшы лӹмжӹ. (Ап. пӓш 7:11.)
Херувим – Ангел гань существо. Тӹдӹ святой вӓрвлӓ доны орола. (Быт 3:24, Евр 9:5.)
Христиан – Христослан ӹнянӹшӹ эдем, церкӹ погынымашын эдемжӹ. (Ап.пӓш 11:28.)
Христос – Еврей йӹлмӹштӹшӹ «Мессий» шамакым грек йӹлмӹш сӓрӹмӹ, кок шамакшат ’Шӹрӹмӹ, Шӹрен пӓлем­дӹ мӹ’ манмы лиэш. Молнамшы Израильӹштӹ кугижӓм, пророкым дӓ священниквлӓм шагалтымы годым шӹрӹмӹ овуцам эртӓренӹт. Тошты Согоньын пророквлӓжӹ Йымы сӧрӹмӹ Ытарышым «Мессий» манын анжыктенӹт. У Согоньышты Христос лӹмӹм Иисус намалеш, малын манаш гӹнь, Кӱ гишӓн пророк­ влӓ попенӹт, Тидӹ лач Тӹдӹ.
Худа шӱлӹш – Анжы: Иӓ.

наверх

Ц

Церкӹ – Иисус Христослан ӹнянӹшӹ эдемвлӓн общиныш­ты. Церкӹ Пятидесятница кечӹн, Христосын ӹлӹжмӹжӹ дӓ пӹлгомышкы кузен кемӹжӹ паштек шачын. Церкӹ – мӱлӓндӹ вӹлнӹ Христосын кӓпшӹ. Вӓрвлӓштӹшӹ техень общинывлӓн вуйлатышыштым пресвитер маныныт. (Ап.пӓш 2, 8:1, 14:23, Рим 16:16.)

наверх

Ш

Шергиндӹ празнык – Когечӹ доно кӹлдӓлтшӹ шӹм кечӓш празнык. Еврейвлӓ Египет гӹц лӓкмӹ годым шапы руашым йӓмдӹлен шоктыделыт, седӹндон каждый ин ти празныкым эртӓрӹмӹ годым ширӹ киндӹм веле качкыныт. (Исх 12:39, 13:3-7, Лев 23:5-8, Мф 26:17.) Анжы:Когечӹ.
Шӓхӓрлӓнӓш, «ит шӓхӓрлӓнӹ» – Ти шӱдӹмӓш марылан ӓль вӓтӹлӓн весӹ доно кашташ цӓрӓ.
Шӱмбелвлӓ – Икань ӹнянӹмӓшӓнвлӓм У Согоньышты тенге маныт. Шамак толшеш, Апостолвлӓн пӓшӓштӹн 6:3, Иаковын сирмӓшӹжӹн 1:2 анжы.
Шӹрӹмӓш – Эдем вӹкӹ тотлы пышан ӱм опталмаш. Молнамшы Израильӹштӹ кугижӓм, пророкым дӓ священниквлӓм пӓшӓш шагалтымы годым шӹрӹмӹ овуцам эртӓренӹт. У Согоньышты хынам пурын вӓшлимӹ, эдемӹм тайымы, тенгеок паремдӹмӹ годым шӹрӹмӹ гишӓн попалтеш. Эдемвлӓм Святой Шӱлӹш доно Йымы «шӹрен» кердеш. «Шӹрӹмӹ» шамак Йымын айырен нӓлмӹ Ытарышым, Христосым, анжыкта. (Лев 8:1, 1 Цар 10:1, Мф 6:12, Лк 4:18, 7:46, Ап.пӓш 10:38, Иак 5:14, 1 Ин 2:20.)

наверх

Ы

Ыдылмаш (йымыдылмаш) – Йымы доно кӹлӹм кычы-маш. Шамак толшеш, Йымылан йӓнгӹм пачын попымаш, таум ӹштӹмӓш, сарвалымаш, мактымаш. Иисус Христос шӹрен йымыдылын, дӓ улы Библи со йымыдылаш эдемвлӓлӓн кӓнгӓшӹм пуа. (Мф 14:23, Иак 5:13-18, Еф 6:18-20.)
Ӹлӹжмӓш – Иисусым Йымы колымаш гӹц ӹлӹжтен дӓ цилӓ эдемӹмӓт ӹлӹжтӓ манын, У Согонь тымда. (Мф 28:5-6, Пачм 20:12-13.)

наверх

Э

Эдем Эргӹ – Пророк Даниилӹн книгӓштӹжӹ (7:13-14) тӓгӱм «вуйта Эдем Эргӹ» манын келесӹмӹ. Тӹдӹлӓн цилӓ халыкын соэшок кугижӓжӹ лиӓш Йымы властьым пуа. Иисус Христос Ӹшкӹмжӹм Эдем Эргӹ манын. (Мф 8:20.)

наверх

Я

Язычник – Тиштӹ: иудей халык гӹц молы халыкын эдемжӹ. (Мф 4:15.)
Якшар тангыж – Египет гӹц лӓкмӹ годым Израиль халык ялын ванжымы тангыж. (Евр 11:29.)

наверх


предыдущая глава словарь 1 следующая глава