Выбрать язык
Книги Ветхого Завета
Книги Нового Завета
с русским текстом1 Навуходоносор кугыжа кудло кынергут кӱкшытан, куд кынергут лопкытан шӧртньӧ статуйым ыштен да тудым Вавилон кундемыште улшо Деира тӧрверыште шогалтен.2 Вара Навуходоносор кугыжа шке онжо-влакым – сатрап, кундемвуй, тӧра, судья, казначей, каҥашпуышо да орол вуйлатыше-влакым – ӱжаш колтен. Нуно кугыжан шогалтыме статуйжо лӱмеш ыштыме пайремыш толшаш улыт улмаш.3 Сатрап, кундемвуй, тӧра, судья, казначей, каҥашпуышо, орол вуйлатыше-влак – чыла тӧра – Навуходоносор кугыжан шогалтыме статуйжо лӱмеш ыштыме пайремыш погыненыт да тиде статуй ончылно шогалыныт.4 Тунам увертарыше еҥ кугу йӱкын каласен: «Чыла калык, тукым да йылме гыч улшо еҥ-влак, кугыжан кӱштымашыжым колыштса!5 Кунам те пуч, шиялтыш, кӱсле, арфе, лира, тӱмыр да моло семӱзгар йӱкым колыда, тунамак кумык вочса да Навуходоносор кугыжан шогалтыме статуйжылан вуйдам савыза!6 А кӧ кумык ок воч да вуйжым ок саве, тунамак тулан коҥгаш кудалтыме лиеш!»7 Сандене, пуч, шиялтыш, кӱсле, арфе, лира да моло семӱзгар йӱкым колмеке, чыла калык, тукым да йылме гыч улшо еҥ-влак кумык возыныт да Навуходоносор кугыжан шогалтыме статуйжылан вуйыштым савеныт.
8 Но Халдейысе мунлыеҥ-влак кокла гыч икмынярын толыныт да иудей-шамыч ӱмбаке чогеныт.9 Нуно Навуходоносор кугыжалан каласеныт: «Кугыжа, эсен лий!10 Тый, кугыжа, кӱштымашым пуэнат: кажныже, кӧ пуч, шиялтыш, кӱсле, арфе, лира, тӱмыр да моло семӱзгар йӱкым колеш – кумык вочшаш да шӧртньӧ статуйлан вуйжым савышаш,11 а кӧ ок воч да вуйжым ок саве, тыгайым тулан коҥгаш кудалтыман.12 Туге гынат икмыняр иудей, кӧмытым тый Вавилон кундемласе тӱрлӧ пашам вуйлаташ шогалтенат, тыйын кӱштымашетым огыт колышт. Тиде – Седрах, Мисах да Авденаго, нуно юмет-влаклан огыт кумал, шогалтыме шӧртньӧ статуетлан вуйыштым огыт саве».13 Тунам Навуходоносор пеш чот шыдешкен да Седрахым, Мисахым да Авденагом кондаш кӱштен. Нуным кугыжа деке конденыт,14 да Навуходоносор йодын: «Седрах, Мисах, Авденаго, тиде чынак мо – те мыйын юмем-влаклан огыда кумал, шогалтыме шӧртньӧ статуемлан вуйдам огыда саве?15 Кызытак, те ямде улыда гын, кунам пуч, шиялтыш, кӱсле, арфе, лира, тӱмыр да моло тӱрлӧ семӱзгар йӱкым колыда – кумык вочса да мыйын ыштыме шӧртньӧ юмемлан вуйдам савыза. Тидым огыда ыште гын, тендам кызытак тулан коҥгаш кудалтат. Тунам могай Юмо тендам мыйын кидем деч утара?»16 Седрах, Мисах да Авденаго Навуходоносор кугыжалан тыге вашештеныт: «Тидлан вашмутым пуашыжат ок кӱл.17 Мемнан Юмына, Кӧлан ме кумалына, мемнам тулан коҥга гыч утарен кертеш, тыйын кидет дечат, кугыжа, утара.18 Но ок утаре гынат, кугыжа, пален лий: ме тыйын юмет-влаклан кумалаш огына тӱҥал, шогалтыме шӧртньӧ статуетланат вуйнам огына саве».
19 Тунам Навуходоносор кугыжа Седрахлан, Мисахлан да Авденаголан пеш чот сырен, кугу шыдыж деч чурийжат вашталтын. Коҥгам молгунамсе деч шым пачаш чотрак олташ20 да сарзыж-влак кокла гыч эн вияныштлан Седрахым, Мисахым да Авденагом кылдаш да тулан коҥгаш кудалташ кӱштен.21 Тунам нине пӧръеҥ-влакым кылденыт да чийыме тувырышт, ӱмбал вургем ден вуйчиемышт денак тулан коҥгаш кудалтеныт.22 Кугыжан пеҥгыде кӱштымашыже почеш коҥга пеш чот олтымо лийын, сандене тулйылме Седрахым, Мисахым да Авденагом коҥга дек кондышо еҥ-влакым когартен пуштын.23 А нине кумытын – кылдыме Седрах, Мисах да Авденаго – тулан коҥгаш камвозыныт.
24 [Юмым чапландарен да Господьым моктен, нуно тулйылме коклаште коштыныт.*а25 Азарий шогалын, тул лоҥгаште умшажым почын да тыге кумалын:
26 «Моктымо улат Тый, ача-кочанан Господь Юмыжо,
лӱмет Тыйын курымеш моктымо да чапландарыме!
27 Мемнан дене ыштыме чыла пашаштет Тый чын ыштыше улат!
Тыйын паша ден судет-влак чынле,
корнет-влак тура улыт.
28 Мемнам да ача-кочанан Иерусалим олаштым наказатлен,
Тый чыла шотыштат чын судым ыштенат –
мемнан дене чыла тидым сулыкланна верч
чын судитлен ыштенат.
29 Вет ме, Тый дечет кораҥын, сулыкыш пуренна,
осалым ыштенна, титакан лийынна.
30 Ме кӱштымашет-влакым колыштын огынал,
нунын почеш илен огынал.
Мыланна сайлыкым кондышо шӱдымашет-влакым
ме шуктен шоген огынал.
31 Чыла, мом мемнан ӱмбаке конденат,
мом Тый мемнан дене ыштенат,
чын суд почеш шуктенат.
32 Тый мемнам законым шотлыдымо тушманлан,
эн шыде вуянче-влаклан,
мландымбалне эн осал да чын огыл ыштыше кугыжалан пуэнат.
33 Сандене ме кызыт умшанамат почын огына керт,
ме, Тыйын тарзет да Тыйым шотлышо-влак,
воштылчык ден мыскылтышыш савырненна.
34 Но шке лӱметлан кӧра мемнам курымешлан ит кодо,
шке ойпидышетым ит пудырто.
35 Шке йӧратыме Аврааметлан,
Исаак тарзетлан да святой Израилетлан кӧра
мемнан деч шке порылыкетым ит нал,
36 вет Тый нунылан манынат:
”Тукымдам кавасе шӱдыр-влак наре,
теҥыз серысе ошма пырче наре шукемдем”.
37 Чыла калык коклаште, Господь,
ме эн изи лийынна,
сулыкланна кӧра тӱня мучко ӱлыкшемдыме улына.
38 Тылат надырым кондаш да поро кумылетым муаш манын,
кызыт мемнан вуйлатышынат, пророк ден оннат,
йӱлалтен пуымо надыр ден моло надырнат,
пӧлек ден фимиамнат, святой вернат уке.
39 Но кызыт, кунам ме ойгаҥше шӱман да ӱҥышемше шӱлышан улына,
Тый кумалмына деке поро кумылан лий ыле!
40 Тиде надырна Тыйын ончылнет
тага ден ӱшкыж-влакым йӱлалтен пуымо
да шуко тӱжем коя шорыкым надырлан кондымо семын
Тыланет келшыше лийже,
вет Тыланет инаныше-влак намысыш огыт пуро.
41 Ынде ме уло шӱм-чонна дене Тыйын почешет каена,
Тый дечет лӱдаш да чуриетым кычалаш тӱҥалына.
4243 Господь, мемнам намысыш ит пурто,
но мемнан дене шке чаманымашет
да шуко порылыкет почеш ыште,
ӧрыктарыше пашат дене мемнам утаре
да шке лӱметлан чапым кондо!
44 Тыйын тарзет-влаклан осалым ыштыше-шамычым тек намыс леведеш,
тек нуно вожылмашыш пурат да куатышт йомеш,
вийышт шалатыме лиеш,
45 тек чылан пален налыт:
Тый гына тӱня мучко чапланыше Господь Юмо улат!»
46 А тиде жапыште кугыжан тарзыже-влак, кӧмыт нине пӧръеҥ-шамычым тулыш кудалтеныт, коҥгаш нефтьым, кишым, муштовым да оргажым кышкен шогеныт.47 Коҥга ӱмбалне тулйылме нылле индеш кынергутлан нӧлталтын48 да чот тӱргалтын, коҥга деке чак шогышо Халдейысе мунлыеҥ-влакым йӱлалтен пуштын.49 Но Азарий да пеленже улшо-влак дене пырля коҥгаш Господьын Суксыжо волен,50 коҥга гыч тулйылмым луктын кудалтен да коҥга покшелне пуалын вӱдыжтарыше мардеж гайым ыштен, сандене тул нунын дек йӧршеш тӱкнен огыл, нимогай зияным ыштен огыл да нуным аптыранымашыш пуртен огыл.51 Тунам нуно кумытын коҥга кӧргыштӧ ик йӱк дене, Юмым моктен да чапландарен, тыге муралтеныт:
52 «Моктымо улат Тый, ача-кочанан Господь Юмыжо,
курымеш чаплыме да кӱш нӧлталме!
Тыйын чапланыше святой лӱмет чапландарыме,
курымеш чот моктымо, кӱш нӧлталме!
53 Моктымо улат Тый чапланыше святой храмыштет,
курымеш чот моктымо да чапландарыме!
54 Моктымо улат Тый,
пундашдыме келгыт-влакым ужшо,
херувим-шамыч ӱмбалне шинчыше,
курымеш чот моктымо, кӱш нӧлталме!
55 Моктымо улат Тый шке кугыжанышетын престолыштыжо,
курымеш чот моктымо, кӱш нӧлталме!
56 Моктымо улат Тый кава кӱкшытыштӧ,
курымеш чот моктымо, кӱш нӧлталме!
57 Чылан, кӧм Господь ыштен,
Тудым чапландарыза,
курымеш Тудым моктен мурыза!
58 Господьын Суксыжо-влак,
Господьым чапландарыза,
курымеш Тудым моктен мурыза!
59 Пылпомыш-влак, Господьым чапландарыза,
курымеш Тудым моктен мурыза!
60 Пылпомыш ӱмбалне улшо чыла вӱд,
Господьым чапландаре,
курымеш Тудым моктен муро!
61 Господьын куатше-влак, Господьым чапландарыза,
курымеш Тудым моктен мурыза!
62 Кече ден тылзе, Господьым чапландарыза,
курымеш Тудым моктен мурыза!
63 Кавасе шӱдыр-влак, Господьым чапландарыза,
курымеш Тудым моктен мурыза!
64 Чыла йӱр ден лупс, Господьым чапландарыза,
курымеш Тудым моктен мурыза!
65 Мардеж-влак, Господьым чапландарыза,
курымеш Тудым моктен мурыза!
66 Тул ден шокшо, Господьым чапландарыза,
курымеш Тудым моктен мурыза!
67 Йӱштӧ ден шокшо, Господьым чапландарыза,
курымеш Тудым моктен мурыза!
68 Лупс ден покшым, Господьым чапландарыза,
курымеш Тудым моктен мурыза!
69 Йӱд ден кече, Господьым чапландарыза,
курымеш Тудым моктен мурыза!
70 Волгыдо ден пычкемыш, Господьым чапландарыза,
курымеш Тудым моктен мурыза!
71 Ий ден йӱштӧ, Господьым чапландарыза,
курымеш Тудым моктен мурыза!
72 Пӧрш ден лум, Господьым чапландарыза,
курымеш Тудым моктен мурыза!
73 Волгенче ден пыл-влак, Господьым чапландарыза,
курымеш Тудым моктен мурыза!
74 Тек мланде Господьым чапландара,
курымеш Тудым моктен мура!
75 Курык ден чоҥгата-влак, Господьым чапландарыза,
курымеш Тудым моктен мурыза!
76 Мландымбалысе кушкыл-влак,
Господьым чапландарыза,
курымеш Тудым моктен мурыза!
77 Памаш-влак, Господьым чапландарыза,
курымеш Тудым моктен мурыза!
78 Теҥыз ден эҥер-влак, Господьым чапландарыза,
курымеш Тудым моктен мурыза!
79 Кугу кит ден вӱдыштӧ коштшо-шамыч,
Господьым чапландарыза,
курымеш Тудым моктен мурыза!
80 Кавасе кайык-влак, Господьым чапландарыза,
курымеш Тудым моктен мурыза!
81 Чыла янлык ден вольык, Господьым чапландарыза,
курымеш Тудым моктен мурыза!
82 Айдеме эрге-влак, Господьым чапландарыза,
курымеш Тудым моктен мурыза!
83 Израиль, Господьым чапландаре,
курымеш Тудым моктен муро!
84 Господьын иерейже-влак, Господьым чапландарыза,
курымеш Тудым моктен мурыза!
85 Господьын тарзыже-влак, Господьым чапландарыза,
курымеш Тудым моктен мурыза!
86 Чын ыштыше еҥ-влакын шӱлыш ден чонышт,
Господьым чапландарыза,
курымеш Тудым моктен мурыза!
87 Чын ыштыше да ӱҥышӧ шӱман-влак,
Господьым чапландарыза,
курымеш Тудым моктен мурыза!
88 Ананий, Азарий да Мисаил,
Господьым чапландарыза,
курымеш Тудым моктен мурыза!
Вет Тудо мемнам вес тӱня гыч луктын,
колымашын кидше деч утарен,
коҥган йӱлышӧ тулйолкынжо деч саклен,
тул лоҥга гыч мемнам утарен!
89 Чаплыза Господьым,
вет Тудо поро, Тудын порылыкшо курымеш!
90 Господьым жаплыше-влак,
юмо-влакын Юмыштым чапландарыза,
мурыза да моктыза, вет Тудын порылыкшо курымеш!»
91 Нунын мурымыштым колын,] Навуходоносор кугыжа пеш чот ӧрын, писын кынел шогалын да шке каҥашпуышыжо-влак деч йодын: «Ме тулыш кум еҥым огыл мо кылден кудалтенна?» Нунышт кугыжалан вашештеныт: «Туге, кугыжа!»92 Тудо каласен: «А мый тул лоҥгаште коштшо ныл еҥым ужам. Нуным кылдыме огыл, нунын дене нимогай зиян лийын огыл, нылымшыже Юмын эргыла коеш».
93 Тунам Навуходоносор тулан коҥга аҥ деке лишемын да кычкыралын: «Седрах, Мисах да Авденаго, Чыла деч Кӱшылысӧ Юмын тарзыже-влак, лекса тушечын да тышке толза!» Седрах, Мисах да Авденаго тул лоҥга гыч лектыныт.94 Сатрап, кундемвуй, тӧра да кугыжан каҥашпуышыжо-влак нунын йыр погыненыт да ужыныт: тул нунын капыштлан нимогай зияным ыштен огыл – ӱпышт йӱлен огыл, вургемышт тичмаш, нунын деч нимогай когаргыше пуш лектын огыл.95 Тунам Навуходоносор каласен: «Седрахын, Мисахын да Авденагон Юмышт чапландарыме лийже! Тудо Суксыжым колтен да шке тарзыже-влакым утарен! Нунышт Тудлан инаненыт, кугыжан кӱштымашыжым колыштын огытыл. Шке Юмышт деч моло вес юмылан кумалаш да вуйым саваш огыл манын, нуно шке капыштымат [туллан] пуэныт.96 Чыла калыклан, тукымлан да йылмылан мый кӱштымашым пуэм: кӧ Седрахын, Мисахын да Авденагон Юмыштым шӱктарен ойла, тудын капшым ужашын руат, пӧртшым шалатат, вет тыге утарен кертше вес юмо уке».97 Вара кугыжа Седрах, Мисах да Авденагом Вавилон мландыште тӧралан шогалтен, [нуным кӱшкӧ нӧлталын, кугыжанышысе моло иудейын вуйлатышыштым ыштен].
98 «Навуходоносор кугыжа – мландымбалне илыше чыла калык, тукым да йылме гыч улшо еҥ-влаклан: тыланда тыныс да эсенлык лийже!99 Могай палдарыше пале ден ӧрыктарыше паша-влакым Чыла деч Кӱшылысӧ Юмо мый денем ыштен, мый тыланда увертарынем.100 Могай кугу улыт Тудын палдарыше палыже-влак, могай кӱдыратле улыт Тудын ӧрыктарыше пашаже-влак! Тудын кугыжа кучемвийже – курымаш кучемвий, Тудын озаланымыже – тукым гыч тукымыш!»
*а 3:24 Еврей але арамей текстыште 24-91 стих-влак уке улыт, нуным грек текст гыч налме.
Глава 3