Выбрать язык
Книги Ветхого Завета
Книги Нового Завета
без русского текстаИЗРАИЛЬ СУДЬЯ-ВЛАКЫН КНИГАШТ | КНИГА СУДЕЙ ИЗРАИЛЕВЫХ |
9 Глава | Глава 9 |
| 1 Авимелех, Иероваал эрге, аважын иза-шольыж-влак деке Сихемыш каен, нунылан да кочажын уло тукымжылан каласен: | 1Авимелех, сын Иероваалов, пошел в Сихем к братьям матери своей и говорил им и всему племени отца матери своей, и сказал: |
| 2 «Сихемыште илыше-влак деч йодса: ”Кузе тыланда сайрак – вуйлатышыда Иероваалын чыла шымле эргыже але нунын кокла гыч иктыже лиеш гын?” Ида мондо: мый тендан дене ик вӱр улам». | 2внушите всем жителям Сихемским: что лучше для вас, чтобы владели вами все семьдесят сынов Иеровааловых, или чтобы владел один? и вспомните, что я кость ваша и плоть ваша. |
| 3 Аважын иза-шольыжо-влак Авимелех шотышто нине мутлам Сихемыште илыше-шамычлан каласеныт. Нунышт Авимелех могырыш лупшалтыныт да ойленыт: «Тудо мемнан шольына». | 3Братья матери его внушили о нем все сии слова жителям Сихемским; и склонилось сердце их к Авимелеху, ибо говорили они: он брат наш. |
| 4 Нуно Авимелехлан Ваалверифын пӧртшӧ гыч шымле сикль шийым пуэныт. Авимелех тиде оксалан шотдымо, йӧрдымӧ еҥ-влакым тарлен. Нунышт тудын почеш каеныт. | 4И дали ему семьдесят сиклей серебра из дома Ваалверифа; Авимелех нанял на оные праздных и своевольных людей, которые и пошли за ним. |
| 5 Авимелех Офрашке, ачажын пӧртышкыжӧ, толын да шке иза-шольыж-влакым, Иероваалын шымле эргыжым, ик кугу кӱ ӱмбалан пуштын. Лач Иофам, Иероваалын эн изи эргыже, шылын утлен. | 5И пришел он в дом отца своего в Офру и убил братьев своих, семьдесят сынов Иеровааловых, на одном камне. Остался только Иофам, младший сын Иероваалов, потому что скрылся. |
| 6 Сихемыште да Бет-Миллошто илыше-влак чыланат Сихемыште улшо тумо воктене погыненыт да кугыжалан Авимелехым шогалтеныт. | 6И собрались все жители Сихемские и весь дом Милло, и пошли и поставили царем Авимелеха у дуба, что близ Сихема. |
| 7 Кунам тидын нерген Иофамлан каласеныт, тудо Гаризим курык вуйыш кӱзен да тушечын кычкырен ойлен: «Колыштса мыйым, Сихемыште илыше-влак, тунам Юмат тендам колеш! | 7Когда рассказали об этом Иофаму, он пошел и стал на вершине горы Гаризима и, возвысив голос свой, кричал и говорил им: послушайте меня, жители Сихема, и послушает вас Бог! |
| 8 Икана пушеҥге-влак шкаланышт кугыжам шогалташ шонен пыштеныт. Нуно олив пушеҥгылан каласеныт: ”Лий мемнан кугыжана”. | 8Пошли некогда дерева помазать над собою царя и сказали маслине: царствуй над нами. |
| 9 Олив пушеҥге нунылан вашештен: ”Юмо ден еҥ-влак ончылно мыланем чапым кондышо ӱйым лукмым чарнен, мылам моло пушеҥге дене озаланаш мо?” | 9Маслина сказала им: оставлю ли я тук мой, которым чествуют богов и людей и пойду ли скитаться по деревам? |
| 10 Вара нуно смоква пушеҥгылан каласеныт: ”Лий мемнан кугыжана”. | 10И сказали дерева смоковнице: иди ты, царствуй над нами. |
| 11 Смоква нунылан вашештен: ”Шере да чапле саска-влакем коден, мылам моло пушеҥге дене озаланаш мо?” | 11Смоковница сказала им: оставлю ли я сладость мою и хороший плод мой и пойду ли скитаться по деревам? |
| 12 Тидын деч вара нуно виноград пушеҥгылан каласеныт: ”Тый мемнан кугыжана лий”. | 12И сказали дерева виноградной лозе: иди ты, царствуй над нами. |
| 13 Виноград нунылан вашештен: ”Юмо ден еҥ-влакым куандарыше саска вӱдым пуымым чарнен, мылам моло пушеҥге дене озаланаш мо?” | 13Виноградная лоза сказала им: оставлю ли я сок мой, который веселит богов и человеков, и пойду ли скитаться по деревам? |
| 14 Тунам пушеҥге-влак иман вондылан каласеныт: ”Тый мемнан кугыжана лий”. | 14Наконец сказали все дерева терновнику: иди ты, царствуй над нами. |
| 15 Тудыжо пушеҥге-влаклан вашештен: ”Те мыйым чынжымак шке кугыжаланда шогалтеда гын, толза, мыйын ӱмылыштем каныза. Уке гын, иман вондо гыч тул лектеш да Ливан кедр-влакым йӱлалта”. | 15Терновник сказал деревам: если вы по истине поставляете меня царем над собою, то идите, покойтесь под тенью моею; если же нет, то выйдет огонь из терновника и пожжет кедры Ливанские. |
| 16 Тыгеракын, Авимелехым кугыжалан шогалтен, те чын да шонен ыштенда мо? Иероваал да тудын ешыж дене чын ыштенда мо, тудын мом ыштымыжлан порылык дене тӱленда мо? | 16Итак смотрите, по истине ли и по правде ли вы поступили, поставив Авимелеха царем? И хорошо ли вы поступили с Иероваалом и домом его, и сообразно ли с его благодеяниями поступили вы? |
| 17 Мыйын ачам тендан верч кредалын да, илышыжым чаманыде, тендам мадиан-влакын кидышт деч утарен. | 17За вас отец мой сражался, не дорожил жизнью своею и избавил вас от руки Мадианитян; |
| 18 А те кызыт, ачамын ешыж ваштареш шогалын, ик кугу кӱ ӱмбалан тудын шымле эргыжым пуштында да Сихемыште илыше-влакын кугыжаштлан Авимелехым, ачамын кулватыжын эргыжым, шогалтенда. Вет тудо тендан шольыда лиеш. | 18а вы теперь восстали против дома отца моего, и убили семьдесят сынов отца моего на одном камне, и поставили царем над жителями Сихемскими Авимелеха, сына рабыни его, потому что он брат ваш. |
| 19 Те кызыт Иероваал да тудын ешыж дене чын да шонен ыштенда гын, [тек ӱмбалныда суапландарымаш лиеш,] да Авимелех шотышто куаныза, тек тудат тендан шотышто куана. | 19Если вы ныне по истине и по правде поступили с Иероваалом и домом его, то радуйтесь об Авимелехе, и он пусть радуется о вас; |
| 20 А уке гын, тек Авимелех деч тул лектеш, Сихем ден Бет-Миллошто илыше-влакым йӱлалта. Тек Сихем ден Бет-Миллошто илыше-влак дечат тул лектеш да Авимелехым пытара!» | 20если же нет, то да изыдет огонь от Авимелеха и да пожжет жителей Сихемских и весь дом Милло и да изыдет огонь от жителей Сихемских и от дома Милло, и да пожжет Авимелеха. |
| 21 Иофам тушечын Беэрыш куржын да тушто Авимелех изаж деч шылын илен. | 21И побежал Иофам, и убежал и пошел в Беэр, и жил там, укрываясь от брата своего Авимелеха. |
| 22 Авимелех кум ий Израильын кугыжаже лийын. | 22Авимелех же царствовал над Израилем три года. |
| 23 Юмо Авимелех ден Сихемыште илыше-влак коклашке келшыдымаш шӱлышым колтен, да нунышт Авимелехым шотлымыштым чарненыт. | 23И послал Бог злого духа между Авимелехом и между жителями Сихема, и не стали покоряться жители Сихемские Авимелеху, |
| 24 Тыге Иероваалын шымле эргыжым пуштмылан ӱчӧ шукталтын. Нунын вӱрышт Авимелех шольышт ӱмбаке, тыгак Сихемыште илыше-влак ӱмбаке возын, вет нуно тудлан иза-шольыжо-влакым пушташ полшеныт. | 24дабы таким образом совершилось мщение за семьдесят сынов Иеровааловых, и кровь их обратилась на Авимелеха, брата их, который убил их, и на жителей Сихемских, которые подкрепили руки его, чтоб убить братьев своих. |
| 25 Авимелехлан зияным ышташ шонен, Сихемыште илыше-влак курык вуйлашке ваҥыше еҥ-шамычым колтеныт. Нунышт воктечышт корно дене эртыше кажне еҥым агеныт. Тидын нерген Авимелехлан каласеныт. | 25Жители Сихемские посадили против него в засаду людей на вершинах гор, которые грабили всякого проходящего мимо их по дороге. О сем донесено было Авимелеху. |
| 26 Сихемыш шке шольыж-влак дене Гаал, Евед эрге, толын. Сихемыште илыше-шамыч тудын дек ӱшаныш пуреныт. | 26Пришел же и Гаал, сын Еведов, с братьями своими в Сихем, и ходили они по Сихему, и жители Сихемские положились на него. |
| 27 Ик кечын нуно пасуш лектыныт, виноградым погеныт, вӱдшым темден луктыныт да куанле пайремым ыштеныт. Вара нуно шке юмын пӧртышкышт пуреныт, кочкын-йӱыныт да Авимелехым каргеныт. | 27И вышли в поле, и собирали виноград свой, и давили в точилах, и делали праздники, ходили в дом бога своего, и ели и пили, и проклинали Авимелеха. |
| 28 Гаал, Евед эрге, ойлен: «Кӧ тугай Авимелех? Ме Сихем гыч улына. Молан мыланна тудын тарзыже лияш? Тудо Иероваалын эргыже огыл мо, а Зевул – тудын шогалтыме вуйлатышыже? Лучо Сихемын Еммор ачажын тукымжылан служитлаш! А Авимелехлан мыланна молан служитлаш? | 28Гаал, сын Еведов, говорил: кто Авимелех и что Сихем, чтобы нам служить ему? Не сын ли он Иероваалов, и не Зевул ли главный начальник его? Служите лучше потомкам Еммора, отца Сихемова, а ему для чего нам служить? |
| 29 Тиде калык мыйын кидыште лиеш ыле гын, мый Авимелехым поктен колтем ыле». Тудо Авимелехлан каласен: «Сарзывиет пого да кредалаш лек». | 29Если бы кто дал народ сей в руки мои, я прогнал бы Авимелеха. И сказано было Авимелеху: умножь войско твое и выходи. |
| 30 Кунам Зевул, ола вуйлатыше, Евед эрге Гаалын мутшым колын, пеш чот шыдешкен. | 30Зевул, начальник города, услышал слова Гаала, сына Еведова, и воспылал гнев его. |
| 31 Тудо Авимелех деке уверзе-влакым шолып каласаш колтен: «Гаал, Евед эрге, да тудын иза-шольыжо-влак Сихемыш толыныт, нуно тыйын ваштарешет олам тарватат. | 31Он хитрым образом отправляет послов к Авимелеху, чтобы сказать: вот, Гаал, сын Еведов, и братья его пришли в Сихем, и вот, они возмущают против тебя город; |
| 32 Шке еҥет-шамыч дене йӱдым тол да нурышто шылын шич. | 32итак, встань ночью, ты и народ, находящийся с тобою, и поставь засаду в поле; |
| 33 А эрдене, волгыжмеке, ола ӱмбаке керылт. Кунам Гаал да тудын еҥже-влак ваштарешет лектыт, нунын дене мом шоныметым ыште». | 33поутру же, при восхождении солнца, встань рано и приступи к городу; и когда он и народ, который у него, выйдут к тебе, тогда делай с ними, что может рука твоя. |
| 34 Йӱдым Авимелех ден тудын еҥже-влак лектыныт да Сихем йыр ныл отряд дене шылын шинчыныт. | 34И встал ночью Авимелех и весь народ, находившийся с ним, и поставили в засаду у Сихема четыре отряда. |
| 35 [Эрдене] Гаал, Евед эрге, лектын да ола капка воктеке шогалын. Тиде жапыште Авимелех ден тудын еҥже-влак шылын шичме верышт гыч лектыныт. | 35Гаал, сын Еведов, вышел и стал у ворот городских; и встал Авимелех и народ, бывший с ним, из засады. |
| 36 Нуным ужмеке, Гаал Зевуллан каласен: «Курык вуй гыч еҥ-влак волат». Зевул тудлан вашештен: «Курыкын ӱмылжӧ тылат еҥ-влак семын коеш». | 36Гаал, увидев народ, говорит Зевулу: вот, народ спускается с вершины гор. А Зевул сказал ему: тень гор тебе кажется людьми. |
| 37 Гаал адакат каласен: «Тиде еҥ-влак улыт, нуно Мланде кылымде*а гыч волат. Эше ик отряд Меонним тумо деч толеш». | 37Гаал опять говорил и сказал: вот, народ спускается с возвышенности, и один отряд идет от дуба Меонним. |
| 38 Тунам Зевул тудлан каласен: «Тый огыл мо моктанышыч: ”Кӧ тугай Авимелех? Молан мыланна тудын тарзыже лияш?” Теве нине еҥ-влак нерген тый игылт ойленат. Ынде лек да нунын дене кредал». | 38И сказал ему Зевул: где уста твои, которые говорили: `кто Авимелех, чтобы мы стали служить ему?' Это тот народ, который ты пренебрегал; выходи теперь и сразись с ним. |
| 39 Сихемыште илыше-влакым вӱден, Гаал Авимелех ваштареш кредалаш лектын. | 39И пошел Гаал впереди жителей Сихемских и сразился с Авимелехом. |
| 40 Гаал тудын деч куржын, Авимелех тудым поктен каен. Шукышт ола капка воктене пуштмо лийыныт. | 40И погнался за ним Авимелех, и побежал он от него, и много пало убитых до самых ворот города. |
| 41 Тидын деч вара Авимелех Арумаште кодын, а Гаал ден тудын иза-шольыж-влакым Зевул Сихем гыч поктен колтен. | 41И остался Авимелех в Аруме, а Гаала и братьев его Зевул выгнал, чтоб они не жили в Сихеме. |
| 42 Вес кечын Сихемыште илыше-влак пасуш лектыныт. Тидын нерген Авимелехлан каласеныт. | 42На другой день вышел народ в поле, и донесли о сем Авимелеху. |
| 43 Тудо шке еҥже-шамычым кум отрядлан шелын да нуным пасуш шылтен. Сихемысе калыкын пасушко лекмыжым ужмеке, Авимелех нунын ӱмбак кержалтын. | 43Он взял свой народ и разделил его на три отряда и поставил в засаду в поле. И увидев, что народ вышел из города, восстал на них и побил их. |
| 44 Тудо шке отрядше дене ола капка деке шогалын, а вес кок отряд пасушто улшо еҥ-влак ӱмбаке кержалтын да нуным кырен шалатен. | 44Между тем как Авимелех и отряды, бывшие с ним, приступили и стали у ворот городских, другие два отряда напали на всех, бывших в поле, и убивали их. |
| 45 Оласе-влак дене Авимелех кечыгут кредалын да олам сеҥен налын. Тушто улшо калыкым тудо пуштын, олам шалатен да тиде верыш шинчалым шавен. | 45И сражался Авимелех с городом весь тот день, и взял город, и побил народ, бывший в нем, и разрушил город и засеял его солью. |
| 46 Тидын нерген колмеке, Сихем башньыште улшо-влак чыланат Ваалвериф храмын карманышкыже шылын шинчыныт. | 46Услышав об этом, все бывшие в башне Сихемской ушли в башню капища Ваал-Верифа. |
| 47 Сихем башньыште лийше-влакын тушко погынымышт нерген Авимелехлан каласеныт. | 47Авимелеху донесено, что собрались туда все бывшие в башне Сихемской. |
| 48 Тудо шке еҥже-влак дене Селмон курыкыш каен. Авимелех товарым налын да пушеҥге укшым руалын, тудым вачышкыже пыштен. Вара пеленже улшо сарзе-влаклан каласен: «Мом ыштымем те ужда. Теат тидымак писын ыштыза». | 48И пошел Авимелех на гору Селмон, сам и весь народ, бывший с ним, и взял Авимелех топоры с собою и нарубил сучьев древесных, и положил на плечи свои, и сказал народу, бывшему с ним: вы видели, что я делал; скорее делайте и вы то же, что я. |
| 49 Тудын кажне еҥже укшым руалын да Авимелех почеш каен. Нуно укшыштым карман воктеке пыштеныт да тудым йӱлалтеныт. Сихем башньыште лийше тӱжем наре пӧръеҥ ден ӱдырамаш чыланат коленыт. | 49И нарубил каждый из всего народа сучьев, и пошли за Авимелехом, и положили к башне, и сожгли посредством их башню огнем, и умерли все бывшие в башне Сихемской, около тысячи мужчин и женщин. |
| 50 Вара Авимелех Тевецыш каен, тудым йыр авырен да сеҥен налын. | 50Потом пошел Авимелех в Тевец и осадил Тевец и взял его. |
| 51 Ола покшелне чоткыдо башне лийын, олаште илыше-влак – чыла пӧръеҥ ден ӱдырамаш – тушко куржыныт. Нуно тӱкылалтыныт да башне леведышыш кӱзеныт. | 51Среди города была крепкая башня, и убежали туда все мужчины и женщины и все жители города, и заперлись и взошли на кровлю башни. |
| 52 Авимелех башне деке толын да йыр авырен налын. Тудым йӱлалташ манын, башне омса деке лишемын. | 52Авимелех пришел к башне и окружил ее и подошел к дверям башни, чтобы сжечь ее огнем. |
| 53 Тунам ик ӱдырамаш Авимелехын вуйышкыжо кидвакш кӱм шуэн да вуйгоҥгыражым шӱтен. | 53Тогда одна женщина бросила обломок жернова на голову Авимелеху и проломила ему череп. |
| 54 Авимелех тунамак саргурал нумалшыжым ӱжын да каласен: «Кердетым лук да мыйым пушт. Мыйын нерген ”тудым ӱдырамаш пуштын” манын ынышт ойло». Рвезе Авимелехым шуралтен, да тудыжо колен. | 54Авимелех тотчас призвал отрока, оруженосца своего, и сказал ему: обнажи меч твой и умертви меня, чтобы не сказали обо мне: женщина убила его. И пронзил его отрок его, и он умер. |
| 55 Авимелехын колымыжым ужын, израильтян-влак кажныже шке мӧҥгыжӧ каен пытеныт. | 55Израильтяне, видя, что умер Авимелех, пошли каждый в свое место. |
| 56 Тыге Юмо Авимелехын шке ачажлан ыштыме осал пашажлан – шымле иза-шольыжым пуштмыжлан – пӧртылтен. | 56Так воздал Бог Авимелеху за злодеяние, которое он сделал отцу своему, убив семьдесят братьев своих. |
| 57 Сихемыште илыше-влакын осал пашаштымат Юмо нунын ӱмбакак савырен. Нунын дене Иофамын, Иероваал эргын, каргымашыже шукталтын. | 57И все злодеяния жителей Сихемских обратил Бог на голову их; и постигло их проклятие Иофама, сына Иероваалова. |
*а 9:37 Мланде кылымде – Пуп Земли, еврей текстыште тиде лӱм, очыни, курыкысо верым ончыкта.
Глава 9